บนถนนนครใน ย่านเมืองเก่าสงขลา ห้องแถวหนึ่งคูหาแต่งเป็นร้านขายยาแบบย้อนยุคด้วยป้าย ‘ห้างยาเจริญอ่านเภสัช’ ชวนให้คนที่เดินผ่านงานปักษ์ใต้ดีไซน์วีคต้องชะลอเท้าเข้าไปดูใกล้ๆ หน้าร้านเรียงเก้าอี้หลายตัว เต็มไปด้วยคนที่นั่งพัก หยิบหนังสืออ่าน หรือรอคิวเพื่อขอคำปรึกษาจาก ผู้ช่วยเภสัชกร ที่ยืนอยู่หลังเคาน์เตอร์ ซึ่งเอ่ยบอกพร้อมรอยยิ้มว่า แม้จะจ่ายยาไม่ได้ แต่แนะนำหนังสือที่เหมาะกับอาการใจได้เสมอ
แม้ ห้างยาเจริญอ่านเภสัช จะเป็นเพียงนิทรรศการชั่วคราวในงานปักษ์ใต้ดีไซน์วีคที่สงขลา ที่ดูเหมือนร้านขายยาในต่างจังหวัด แต่นี่คือผลงานออกแบบของ Soul Friend & Spiritual Garden ร้านหนังสืออิสระและสตูดิโอภาวนาในเขาหลัก จ.พังงา ของ ไปป์–ธวิศรุต บุรพัฒน์ และ เฟิน–ชนชญา บุรพัฒน์ ที่ตั้งใจทำให้การดูแลใจเป็นเรื่องที่เข้าถึงง่ายที่สุด นิทรรศการแห่งนี้จึงเป็นเหมือนเวอร์ชันย่อของร้าน ที่ทำให้คนรู้สึกสบายใจตั้งแต่ก้าวแรกที่เดินเข้ามา
แม้จะเสียดายที่ ‘ห้างหนังสือ’ ในคราบของ ‘ห้างยา’ แห่งนี้ ไม่ได้ตั้งอยู่อย่างถาวรในย่านเมืองเก่าสงขลา เผื่อเราหรือใครๆ อยากจะแวะเวียนกลับไปเยือนอีกครั้งในวันหน้า แต่แนวคิดของนิทรรศการก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจและน่าหยิบยกมาบอกเล่าสู่กันฟัง เพราะว่าถอดแบบมาจาก หัวใจในการทำงาน ของ Soul Friend & Spiritual Garden หากอยู่ในรูปแบบที่ย่อยง่าย เข้าใจง่าย และเข้าถึงง่ายขึ้น ถ้าตามหาห้างยาที่สงขลาไม่เจอ อย่างน้อยก็ได้รู้ว่า ยังมีร้านหนังสืออิสระเล็กๆ ในเขาหลัก จ.พังงา ที่ทำหน้าที่เป็น ‘พื้นที่ฮีลใจ’ ในคอนเซปต์ที่คล้ายๆ กัน
เภสัชกรแห่งจิตใจ: วิธีจ่ายยาแบบอ่านได้
ถึงจะเป็นนิทรรศการที่อวดโฉมในช่วงเวลาเพียงสั้นๆ แต่ ห้างยาเจริญอ่านเภสัช คือผลลัพธ์ของการออกแบบที่ผ่านหลายขั้นตอนกระบวนการ ใช้ทั้งจินตนาการ ความรู้เกี่ยวกับหนังสือ และความช่างสังเกต คิดแล้วคิดอีก จนตกผลึก นำข้อมูลที่วิเคราะห์มาผสมผสานกับความคิดสร้างสรรค์ เติมความรู้สึกเป็นมิตรเข้าไปจนกลมกล่อม ไปป์บอกเล่าที่มาที่ไปของนิทรรศการนี้ให้เราฟังโดยละเอียดทุกขั้นตอนจนแทบจะถอดบทเรียนได้
ภายในนิทรรศการ ทุกคนเริ่มต้นด้วยการกรอกแบบประเมินสั้นๆ ว่าวันนี้รู้สึกแบบไหน เครียด เหงา อกหัก หรือหมดไฟ ทีมงานจะเลือกหนังสือที่เหมาะกับอารมณ์นั้น พร้อมออก ใบแนะนำยา ที่ระบุชื่อหนังสือและคำแนะนำเล็กๆ เช่น “อ่านหลังอาหาร วันละสามหน้า” ใครจะซื้อเลยหรือกลับไปอ่านทีหลังก็ได้ สิ่งสำคัญคือหนังสือที่พอจะช่วยประคองใจเขาในวันที่แบกรับอะไรหลายอย่างไม่ไหว
“โจทย์ของผมคือเราจะทำอย่างไรให้เรื่องภายในหรือเรื่องสุขภาพจิตเป็นเรื่องที่คนรู้สึกว่าเข้าถึงง่าย ผมเลยเริ่มจากการทำรีเสิร์ชก่อน ในยุคนี้คนมีปัญหาทางสุขภาพจิตกันเยอะมากใช่ไหมครับ แล้วตัวเลขก็สูงขึ้นเรื่อยๆ จำนวนคนที่มีปัญหาสุขภาพจิตก็ไม่ได้มีวี่แววที่จะลดลงเลย ผมเลยรู้สึกสงสัยว่า แล้วปัญหามันคืออะไร”
จากการสังเกต เก็บข้อมูล และการวิเคราะห์ของไปป์ เขาสันนิษฐานว่าน่าจะเป็นเพราะไลฟ์สไตล์แบบไทย ที่ทำให้คนไทยไม่ค่อยกล้าพูด หรือแสดงความรู้สึกนึกคิดภายในจิตใจ “เราไม่เหมือนคนตะวันตกที่จะพูดออกมาเลยว่า ฉันชอบ ฉันไม่ชอบ ฉันรู้สึกอะไร เราจะเก็บ แล้วเราก็จะเครียด ผมเลยคิดว่า pain points มันอยู่ตรงนี้ แล้วจะทำอย่างไรให้เขารู้สึกว่าอยากจะพูดออกมา มันก็ต้องเริ่มมาจาก สร้างพื้นที่ปลอดภัย”
เพื่อรองรับความต่างของผู้มาเยือน ไปป์แบ่งผู้คนที่เข้าร้านออกเป็น 3 แบบ
คนที่ยังไม่เปิดใจ และยังไม่อยากพูด ขอให้เข้ามาแล้วยิ้มได้สักนิดก็พอ
“ผมรู้สึกว่าเวลาคนกลุ่มนี้ก้าวเข้ามาในพื้นที่ เขาต้องอารมณ์ดี ต้องทำให้เขาเข้าใจมุกต่างๆ ที่เราสอดแทรกไว้ แล้วก็แอบขำ แอบอมยิ้ม ซึ่งโมเมนต์พวกนี้ มันทำให้เขารู้สึกดีขึ้นไม่มากก็น้อย อาจจะไม่ต้องคุยกับเรา ไม่ต้องซื้อหนังสือก็ได้”
คนที่อยากรู้ แต่ยังไม่อยากคุย อ่านนิทรรศการและชั้นหนังสือตามอารมณ์ได้
“เราทำเป็นนิทรรศการ 10 เส้นทางเยียวยาจิตใจในการทำงาน ต่อให้เข้ามาในพื้นที่แล้วไม่คุยกับใครเลย เขาก็จะได้อ่านเนื้อหาและข้อมูลที่กระจายตัวอยู่รอบๆ พื้นที่ เราแทรกสารที่ต้องการจะสื่อเอาไว้ในนิทรรศการ และชั้นหนังสือที่จัดแยกหมวดหมู่เอาไว้แล้ว”
คนที่พร้อมเปิดใจ ใช้แบบประเมินช่วยให้เริ่มเล่าได้ง่ายขึ้น
“เราทำเป็นเช็กลิสต์ให้เขากรอก เพราะว่าพอเราอยู่ในวัฒนธรรมที่ไม่ได้เปิดเผย ก็รู้แหละว่าต้องพูด แต่บางคนก็ไม่รู้ว่าจะเริ่มอย่างไร เลยทำแบบประเมินให้เลือกว่าวันนี้เป็นยังไง รู้สึกยังไง มากน้อยแค่ไหน”
ทีมงานจะได้ข้อมูลพื้นฐานจากแบบประเมิน แล้วทำหน้าที่จ่ายยา “ผมจะลิสต์รายชื่อหนังสือลงไปเลยครับ เช่น ถ้ามีอาการนอนไม่หลับ ผมแนะนำหนังสือเล่มนี้ ถ้ามีอาการกังวล ผมแนะนำหนังสือเล่มนี้ แล้วผมก็จะเล่าให้เขาฟังว่าทำไมผมถึงแนะนำหนังสือเล่มนี้ให้ แต่ละอาการจะถูกพัฒนาวิธีการแก้ไขอย่างไร ผ่านความเข้าใจหนังสือเหล่านี้”
นอกจากบูทขายยาที่ชั้นล่าง บนชั้น 2 ของ ห้างยาเจริญอ่านเภสัช ยังมีสตูดิโอทำกิจกรรมที่เกี่ยวกับการทำสมาธิ และศาสตร์แห่งการเยียวยา ไปป์บอกว่ากิจกรรมบางอย่าง ต้องทดลองและมีประสบการณ์ตรง “นอกจากแนะนำหนังสือ เราก็จะแนะนำกิจกรรมด้วย ซึ่งกิจกรรมที่ว่าก็จะอยู่ในนิทรรศการที่มีในร้านอยู่แล้ว สำหรับบางคนที่สนใจจะลอง ผมก็จะถาม เช่น อยากลอง Meditation ดูไหม ถ้าคุณสนใจเรามีคลาสวันพุธนะ เดี๋ยวจะทำนัดให้ เราเรียกห้องข้างบนว่า ห้องปฏิบัติการ มี Art Therapy มีงานคราฟต์ มี Sound Healing ทุกคนสามารถจองตรงได้ หรืออาจจะมาตามคำแนะนำจากเราก็ได้”
การเลือกหนังสือ: ศาสตร์แห่งการเยียวยาอย่างอ่อนโยน
แม้ร้าน Soul Friend จะมีหนังสือด้านจิตใจ จิตวิญญาณ และการเยียวยาเป็นจำนวนมาก แต่ไปป์ต้องคัดเลือกหนังสือใหม่อีกชุดเพื่อมาใช้ใน ห้างยาเจริญอ่านเภสัช เพื่อให้เข้าถึงคนทุกวัย ตั้งแต่วัยรุ่น นักศึกษามหาวิทยาลัย คนทำงาน ไปจนถึงคนที่ไม่ค่อยอ่านหนังสือเลย
“มีเยอะนะครับ คนที่ปกติไม่อ่านหนังสือเลยหรือสมาธิสั้น อ่านได้วันหนึ่งไม่เยอะมาก ก็จะแนะนำให้เขาว่า ลองอ่านหนังสือเล่มนี้สิ สามารถอ่านได้แบบสบายๆ ถือเป็นการเริ่มต้น ถ้าคนนี้เป็นนักอ่าน เราก็จะมีหนังสือแยกไว้อีกกลุ่ม”
เขาจัดหนังสือเป็นระดับง่าย กลาง ลึก ตามอาการ เช่น ความกังวล นอนไม่หลับ หรือความสับสนใจ และจัดชั้นตามอารมณ์เพื่อให้หยิบง่ายเหมือนร้านขายยา “เครียดอยู่ตรงนี้ เศร้าอยู่อีกมุม แบบนี้ช่วยทำให้การเลือกหนังสือไม่ยาก และทำเวลาได้”
การทำงานหลังเคาน์เตอร์จึงต้องรวดเร็วแต่ไม่เร่งรัด ทุกอย่างถูกคิดมาแล้วเพื่อให้คนรู้สึกว่านี่คือพื้นที่สบายใจ ที่จะได้กลับไปพร้อมหนังสือที่เหมาะกับจังหวะชีวิตของตัวเองจริงๆ “ความยากของงานนี้ คือทำอย่างไรก็ได้ให้คนที่มาปรึกษาไม่รู้สึกว่าเรากำลังเร่งอยู่ แต่เราก็ต้องทำเวลาเผื่อคนอื่นๆ ที่รอคิวอยู่ด้วย พอคุยกับคนนี้จบ มีหนังสืออะไรที่เหมาะกับเขาบ้าง ต้องมีแผงหนังสือที่ตั้งอยู่ด้านหลังเหมือนร้านขายยา แบ่งเป็นกลุ่มๆ นอนไม่หลับอยู่ตรงนี้นะ เครียดอยู่ตรงนี้นะ แล้วก็หยิบหนังสือมาให้เขาเลือกดู”
เมื่อถามว่า ไปป์เคยอ่านหนังสือทั้งหมดนี้ใช่หรือไม่ ไปป์ยิ้มและตอบว่า “เท่าที่ผมประเมินดู หนังสือที่ทาร์เก็ตวัยรุ่น ส่วนใหญ่เนื้อหาจะถูกถอดออกมาจากปรัชญาเล่มใหญ่ๆ แหละครับ หนังสือเล่มใหญ่ๆ พวกนี้ ผมเคยอ่านมาทั้งหมดครับ แต่พวกหนังสือที่เป็นเล่มเล็ก อ่านคร่าวๆ ก็จะพอเดาได้ว่าเขามีจุดประสงค์ อยากจะพูดเรื่องอะไร”
ไปป์เลือกหยิบเอาแนวคิดนี้ขึ้นมาทำนิทรรศการก็เพราะเขาอยากให้คนรุ่นใหม่มีโอกาสย้อนกลับไปสำรวจจิตใจตัวเองก่อนจะสายเกินไป “วัยผู้ใหญ่ในปัจจุบัน เรามักจะเจอภาวะทางอารมณ์ก่อน ถึงค่อยเริ่มรักษา ไม่ได้แข็งแรงทางใจมาตั้งแต่แรก เราไม่เคยถูกสอนเรื่องนี้กันมากนัก วันหนึ่งเราเจอบริบทสังคมที่เปลี่ยนแปลง เจอปัญหารอบตัว รับมือไม่ได้ก็จะเกิดเป็นอาการทางใจ แต่ในกลุ่มเด็ก ผมมองว่าถ้าเราสามารถทำให้เขาตระหนักรู้ มันจะมีประโยชน์มากเลย”
ไปป์พยายามออกแบบวิธีการสื่อสารกับคนรุ่นใหม่ โดยเลือกใช้คาแรกเตอร์ กวนๆ สนุกๆ และดูเป็นมิตร “เรื่องในใจเป็นเรื่องที่พูดยาก ปัญหามันหนักหน่วงในตัวเองมากพออยู่แล้ว ห้างยาฯ เลยต้องสนุก เพื่อให้เขารู้สึกว่าเป็นการที่ยืนคุยแบบสบายๆ ไม่เหมือนการนัดจิตแพทย์ ซึ่งต้องไปที่โรงพยาบาล เราไม่ได้เรียกใครว่าผู้ป่วยเลย ผมบอกทุกคนเสมอว่า ทุกคนมีโอกาสเป็นได้ เหมือนวันนี้เป็นหวัด วันนี้มีน้ำมูก เราก็แค่ต้องหาวิธีแก้ไขเท่านั้นเอง”
จากการประมาณการคร่าวๆ คนที่เดินเข้ามาในห้างยาฯ ด้วยความอยากรู้อยากเห็น มีเพียงไม่ถึง 20% โดยส่วนใหญ่มาพร้อมกับปัญหาในใจหลากหลายรูปแบบ “เราประเมินแล้วว่าวิธีที่จะทำให้เขาได้แนวคิดไปลองทำต่อ ‘หนังสือ’ คือคำตอบ เรื่องบางอย่างถ้าอธิบายต้องใช้เวลาเป็นชั่วโมง แค่เอาหนังสือไปอ่านต่อ เราก็จะสามารถสื่อสารกับเขาได้ เขาก็จะได้เรียนรู้ด้วยตัวเอง ไม่ใช่ใครเป็นคนมาบอกว่าเขาต้องทำอะไร”
การย้อนกลับมารักษาใจ คือ DNA ของ Soul Friend & Spiritual Garden
ไปป์ทำงานสาย Brand Experience Design มานาน เขาจึงถามตัวเองว่า “ถ้าเราทำให้คนรู้สึกถึงตัวเองมากขึ้น ผ่านประสบการณ์ง่ายๆ ได้ไหม?” คำถามนั้นกลายเป็นที่มาของ Soul Friend & Spiritual Garden ร้านหนังสือ คาเฟ่ และสตูดิโอภาวนาที่อยากให้คนได้กลับมาเชื่อมกับตัวเองอย่างอ่อนโยนที่สุด สำหรับเขา หนังสือคือเครื่องมือภาวนา เล่มหนึ่งอาจช่วยเปิดประตูให้ใครสักคนเห็นความคิดหรือบาดแผลที่ตัวเองไม่เคยกล้าบอกใคร หนังสือบางเล่มทำงานลึกกว่ายาเสียอีก และที่สำคัญ สามารถส่งต่อให้คนอื่นได้ต่อด้วย
นอกจากหนังสือเกี่ยวกับ การภาวนาและการเยียวยา ที่นี่ยังมีหนังสือด้าน Psychedelic (ในภาษาไทยอาจจะยังไม่มีคำอธิบายตรงตัวที่อธิบายถึงประสบการณ์หรือสมุนไพรที่เกี่ยวข้อง) “ถ้าเป็นสมุนไพรที่เราคุ้นเคยก็จะมีปฏิกิริยากับร่างกายใช่ไหมครับ แต่ในโลกเราก็ยังมีสมุนไพรที่ทำงานกับด้านจิตใจโดยตรงอีกมากมาย ในหลายวัฒนธรรมก็ใช้เป็นยารักษาอาการต่างๆ เราจึงอยากจะรวบรวมความรู้ด้านนี้จากทั่วโลกมาเป็นความรู้ให้ผู้คนได้ศึกษาอย่างถูกต้องครับ”
ด้วยความที่ภาพลักษณ์ของร้านหนังสืออิสระแห่งนี้ คือพื้นที่สบายใจ และสถานที่ภาวนาในแบบที่เข้าถึงง่าย ตั้งแต่เปิดร้านมา จึงมีลูกค้าหมุนเวียนเข้ามาปรึกษาอยู่เนืองๆ ทั้งเข้ามาเล่าปัญหา เรื่องราวชีวิตต่างๆ นานา เกิดเป็นชุมชนของคนที่ค้นหาความนิ่ง ความสงบ และการฟื้นฟูจิตใจ ที่ค่อยๆ พัฒนาและเติบโตขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ
“เรามาเขาหลักแล้วก็ชอบ ที่ผ่านมาการทำธุรกิจผมอาจจะมองเรื่องตัวเงินเป็นหลัก แต่คราวนี้ ผมลองเอาตัวเองมาเป็นต้นทุนด้วยว่า ถ้าเราจะต้องอยู่ที่นี่ ควรจะต้องมีชีวิตแบบไหน มีเวลาแบบไหน เขาหลักตอบโจทย์มากเลย มีทั้งคนต่างชาติ คนไทย อยู่ใกล้ภูเก็ต เดินทางก็ง่าย คอมมูนิตี้น่ารัก เราเป็นสตูดิโอแรกของแถบนี้ ช่วงแรกลูกค้าเป็นคนต่างชาติเสียเยอะ”
Meditation หรือ การภาวนา เป็นสิ่งที่เจ้าของร้านทั้งสอง สนใจ ศึกษา และมีประสบการณ์มาเนิ่นนาน กิจกรรมต่างๆ ที่ร้านจัดขึ้น เลยวนอยู่รอบแนวคิดนี้ “แก่นของเรื่อง Meditation คือการ รู้ตัวเอง ปัญหาทุกอย่างอาจจะมีสาเหตุที่ต่างกัน แต่ปลายทางของการแก้ไขปัญหา คือการรู้ตัวเอง การทำความเข้าใจธรรมชาติของตัวเราเอง เวลาเราจัดกิจกรรมต่างๆ ที่เกี่ยวกับ Meditation เราไม่ได้แค่ชวนคนมานั่งสมาธิแล้วก็เล่าเรื่อง แต่มีกิจกรรมต่างๆ ที่ผมออกแบบไว้เพื่อให้คนสามารถเข้าถึงการภาวนาผ่านประสบการณ์หลายรูปแบบ”
นี่คือแนวคิดของการรวมความเป็น ร้านหนังสืออิสระ รวมถึงศาสตร์แห่งการภาวนา และเยียวยาจิตใจ เข้าด้วยกันในนามของร้าน Soul Friend & Spiritual Garden
Meditation ที่ไม่ต้องห่มขาว แต่เริ่มได้ตั้งแต่วันนี้
กิจกรรมภาวนาในแบบของ Soul Friend ไม่ได้ชวนให้นั่งนิ่งๆ อย่างเดียว แต่ใช้ประสบการณ์หลากหลาย ทั้ง เสียง แสง ลมหายใจ ดนตรี เพื่อให้คนเข้าถึงการรู้ตัวได้ง่ายขึ้น
ไปป์อยากเปลี่ยนภาพจำว่า “ภาวนา = ศาสนา” เขาอยากให้มันเป็นกิจกรรมธรรมดาที่ทุกคนทำได้ ไม่ว่าจะปฏิบัติธรรมมาก่อนหรือไม่เคยเลย ด้วยความที่ทำงานสายครีเอทีฟมานาน เขาเลยต้องออกแบบประสบการณ์ให้หลากหลาย
“คนที่เป็นสายปฏิบัติธรรมอยู่แล้ว ผมก็อยากให้เขาเปิดใจกับทางเลือกใหม่ๆ ในขณะเดียวกัน คนที่ไม่เคยภาวนาเลยก็จะได้เข้ามาลองดู ในขณะเดียวกันผมก็อยากศึกษาคนสองกลุ่มนี้ด้วย ว่าจะทำอย่างไรให้คนทั้งสองกลุ่มนี้มานั่งอยู่ในพื้นที่เดียวกันได้”
นั่นคือที่มาของการจัดกิจกรรมภาวนาขึ้นในเมืองหลวง “เราเคยไปจัดงานที่สวนโมกข์กรุงเทพฯ เขาบอกว่าผมหลอกคนมานั่งสมาธิ คือผมออกแบบงานดีไซน์ พวกโปสเตอร์ให้ดูชวนสงสัยว่า เอ๊ะ มันคืองานอะไร ดูมีความคลุมเครือ คนก็สนใจกันมาก บางคนคิดว่าเป็นงานศิลปะก็มี”
งานในครั้งนั้นมีชื่อว่า “MIND SPACE Meditation” เป็นโปรแกรมที่จัดประจำที่เขาหลัก เป็นการฝึกนั่งภาวนาผ่าน support meditation ต่างๆ ตั้งแต่เทคนิค Rhythmic Breath Work หรือการหายใจเป็นจังหวะเดียวกันกับดนตรี และ Sound Meditation หรือภาวนากับเสียงที่มาช่วยในการเจริญสติได้ง่ายขึ้น และหากกดติดตามเพจของร้าน จะพบว่ายังมีนิทรรศการที่ Soul Friend เดินสายไปจัดในหลายๆ จังหวัด บางครั้งดูเหมือนงานปาร์ตี้ บางที่ดูเหมือนนิทรรศการศิลปะ
“ผมรู้สึกว่าอันนี้แหละคือกุศโลบาย ผมใช้คำนี้ก็ได้ ที่ทำให้คนไม่สนใจหันมาสนใจ จริงๆ แล้ว หลายๆ วิธีการที่เราทำที่เราศึกษามันก็เป็นพุทธศาสนานะครับ แต่มันก็ถูกปรับให้เป็นสากล ให้ทุกศาสนาสามารถเข้ามาร่วมได้ ให้ทำได้ทุกวันครับ”
และไม่แน่ว่า ในอนาคตอันใกล้ อาจจะมีนิทรรศการใหม่ๆ ที่เข้าถึงง่ายแต่ฮีลใจได้มาก ของร้าน Soul Friend & Spiritual Garden ออนทัวร์ไปในหลายๆ จังหวัด หลายๆ พื้นที่ หรืออาจจะมี ‘ห้างยาเจริญอ่านเภสัช’ สาขากรุงเทพฯ หรือสาขาใกล้บ้านของผู้อ่าน เพื่อกระตุ้นและจุดประกายให้ผู้คนหันมาเยียวยา ทำความรู้จัก และเข้าใจตัวเองก่อนที่จะสายเกินไป
ที่มา
Cover Photo: Soul Friend & Spiritual Garden
