หากวัดคือศูนย์รวมของความรู้และเป็นพื้นที่ทำกิจกรรมร่วมกันของกลุ่มคนในท้องถิ่นมาตั้งแต่ครั้งอดีต จุดเริ่มต้นของห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการก็เป็นเช่นเดียวกัน เพราะได้รับการก่อตั้งและเปิดให้บริการภายในพื้นที่ของวัดกลางวรวิหารหรือวัดตะโกทอง ตำบลปากน้ำ เมืองสมุทรปราการ เมื่อกว่า 8 ทศวรรษก่อน แม้ต่อมาจะมีการเคลื่อนย้ายและปรับปรุงอาคารหลายครั้ง จนกระทั่งมาตั้งอยู่บนถนนศรีสมุทรดังเช่นปัจจุบัน แต่บทบาทในการทำงานเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ยังคงดำเนินไปอย่างเข้มข้นไม่เปลี่ยนแปลง
ท่ามกลางกระแสเทคโนโลยีอันนำมาสู่ความเปลี่ยนแปลงรูปแบบการอ่านและการเรียนรู้ ภารกิจสำคัญของห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการคือการวางแผนงานให้สอดคล้องกับโลกยุคใหม่ในฐานะศูนย์การเรียนรู้ต้นแบบ (Co-Learning space) ดังมีโครงการจัดกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ในยุคดิจิทัล และโครงการห้องสมุดประชาชนเคลื่อนที่เพื่อการเรียนรู้สู่ชุมชน โดยอาศัยการสร้างเครือข่ายและความร่วมมือระหว่างห้องสมุดกับชุมชน โรงเรียน หน่วยงาน หรือองค์กรต่างๆ ซึ่งมีจุดประสงค์หลักเพื่อสนับสนุนให้ประชาชนทุกช่วงวัยที่เข้าร่วมโครงการ ได้รับโอกาสในการเข้าถึงหนังสือและสื่อเทคโนโลยี ทั้งยังเป็นการปลูกฝังนิสัยรักการอ่านและการเรียนรู้ รวมถึงสามารถนำองค์ความรู้ไปพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเอง
ความพิเศษของห้องสมุดแห่งนี้คือการจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดทั้งปี ไม่ว่าจะจัดขึ้นภายในห้องสมุดเอง นอกสถานที่ หรือแม้แต่กิจกรรมออนไลน์ที่เข้าถึงได้ง่าย เช่นในช่วงต้นปี 2568 ที่ผ่านมา กิจกรรมใน วันเด็กแห่งชาติ ก็มีโครงการส่งเสริมการอ่านการเรียนรู้มากมาย ทั้งกิจกรรมส่งเสริมการอ่านเคลื่อนที่-รถห้องสมุดเคลื่อนที่ (รถโมบาย) ที่เข้าถึงน้องๆ ในพื้นที่ได้ง่ายขึ้น กิจกรรมส่งต่อความสุขแจกฟรีหนังสือดีมีคุณค่า กิจกรรมจิตรกรน้อย กิจกรรมอาชีพน่ารู้สอนกวนน้ำยาล้างจาน หรือแม้แต่ กิจกรรมนันทนาการหน้าเวที ที่สร้างความสนุกสนานพร้อมมอบรางวัล ทั้งรางวัลใหญ่ ทุนการศึกษา และรางวัลพิเศษ มีผู้เข้าร่วมกิจกรรมกว่า 300 คน
อีกหนึ่งกิจกรรมที่จัดต่อเนื่องทุกปีคือ โครงการส่งเสริมการศึกษาตลอดชีวิตและทักษะการเรียนรู้ประกอบอาชีพ ซึ่งจัดขึ้นในวันที่ 2 เมษายน เนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และ “วันรักการอ่าน” โดยในปี 2568 มีผู้เข้าร่วมกว่า 120 คนจากกรมส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) ระดับอำเภอเมืองสมุทรปราการ ภายในงานประกอบด้วยฐานการเรียนรู้หลากหลาย เช่น ศิลปะประดิษฐ์ดอกไม้กำมะหยี่ ศิลปะประดิษฐ์กิ๊บติดผมแสนสวย การทำพวงกุญแจลูกปัด และยังคงมี กิจกรรมส่งเสริมการอ่านการเรียนรู้ห้องสมุดเคลื่อนที่ (รถโมบาย) มาให้บริการด้วย
จากความสำคัญของวันที่ 2 เมษายน จึงได้มีการต่อยอดเป็นกิจกรรม ‘2 วันรักการอ่าน’ ตามรอยเจ้าฟ้านักอ่าน ซึ่งเป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมการอ่านสำหรับเยาวชน เพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้าฯ และกระตุ้นให้ประชาชนทุกวัยเห็นความสำคัญของการอ่านและการแสวงหาความรู้จากหนังสือพระราชนิพนธ์และหนังสืออื่นๆ
นอกจากกิจกรรมที่จัดในพื้นที่ห้องสมุดยังมีกิจกรรมที่จัดนอกสถานที่ เช่น รถห้องสมุดเคลื่อนที่ ซึ่งจะไปเยือนชุมชนต่างๆ เช่น ตำบลท้ายบ้านใหม่ ตำบลแพรกษาใหม่ และตำบลปากน้ำ โดยมีการจัดกิจกรรม ร่วมกับชุมชนและโรงเรียนในพื้นที่ เพื่อให้เด็กๆ และเยาวชนได้มีโอกาสเข้าถึงหนังสือและกิจกรรมส่งเสริมการอ่านอย่างทั่วถึง ทั้งในพื้นที่ที่มีความเจริญและในชุมชนที่ห่างไกลหรือไม่สะดวกในการเข้าถึงห้องสมุดหลัก
และระหว่างการบรรณสัญจร ห้องสมุดจะจัดกิจกรรมต่างๆ เช่น การเล่านิทาน การประกวดคำขวัญ กิจกรรมภาษาอังกฤษหรรษา กิจกรรมเก้าอี้ดนตรี กิจกรรมบิงโกคำศัพท์ หรือการจัดนิทรรศการ เพื่อกระตุ้นให้ประชาชนเกิดความสนใจในการอ่านและการเรียนรู้
ส่วนกิจกรรมออนไลน์ห้องสมุดก็ไม่ได้ว่างเว้น เช่น จัดทำโครงการที่ประสานความร่วมมือกับโรงเรียน รับนักเรียนเข้าร่วมการแข่งขันตอบคำถามสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ และมอบหมายให้บรรณารักษ์ห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการ จัดทำคลิปวิติทัศน์ ส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้ ภายใต้หัวข้อ “Lifelong Learning เพราะเราเกิดมาเพื่อเรียนรู้ตลอดชีวิต” ในรูปแบบออนไลน์ ซึ่งการแข่งขันก็ทำผ่านระบบออนไลน์ โดยใช้โปรแกรม Microsoft Teams และโปรแกรม Quizizz จากห้องประชุมชั้น 3 สำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ประจำจังหวัดสมุทรปราการ
อีกหนึ่งกิจกรรมออนไลน์ที่จัดประจำ คือ การไลฟ์สดทางเฟซบุคของห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการ มีการจัดไลฟ์ทุกอาทิตย์ โดยปรับเปลี่ยนเนื้อหาอยู่ตลอดและนำเสนอในรูปแบบของรายการ เช่น รายการวันนี้มีอะไร บอกเล่าเรื่องราวปกิณกะที่เป็นความรู้รอบตัวหรืออัปเดตข่าวสารทั่วไป
รายการวัยเขาเมื่อเราเกษียณ มีผู้ชมส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ รายการสุขภาพดีไม่มีขาย นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพ และรายการปลูกบุญ รวบรวมเรื่องราวเกี่ยวกับธรรมะและพุทธศาสนา ถือเป็นความพยายามในการนำเสนอเนื้อหาที่ครอบคลุมและตอบโจทย์คนทุกช่วงวัย
นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมส่งเสริมการอ่านในรูปแบบออนไลน์ จัดขึ้นเพื่อนักเรียนนักศึกษาโดยเฉพาะ เช่น กิจกรรมบันทึกการอ่าน โดยมีจดหมายข่าวออนไลน์สัปดาห์ละ 5-7 ฉบับ ในจดหมายข่าว นักเรียนนักศึกษา สามารถทำกิจกรรมโดยสแกน QR code และอ่านบทความ เมื่ออ่านจบ จะมีแบบฟอร์มที่ทำหน้าที่เสมือนเกียรติบัตร เพื่อกรอกข้อมูลและบันทึกหน้าจอ นับรวมเป็นกิจกรรมพัฒนาคุณภาพชีวิตสำหรับนักเรียนการศึกษานอกโรงเรียน ได้ 1 ชั่วโมง
ไม่เพียงเท่านั้น ห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการ ยังรวบรวมข้อมูลของแหล่งการเรียนรู้ภูมิปัญญาแล้วจัดทำเป็นทำเนียบรายนามเผยแพร่ทางออนไลน์ในรูปแบบ E-book และรวบรวมข้อมูลของภาคีเครือข่ายบ้านหนังสือชุมชนในเขตพื้นที่อำเภอเมืองสมุทรปราการรวมทั้งสิ้น 39 แห่ง นับเป็นการสร้างฐานข้อมูลที่มีคุณประโยชน์อย่างยิ่ง ไม่เพียงเท่านั้น กิจกรรมฝึกทักษะอาชีพในชุมชนก็เป็นสิ่งที่ทางห้องสมุดมักจะจัดอบรมขึ้นประจำ เพื่อรักษาความสัมพันธ์อันแนบแน่นกับประชาชนในพื้นที่
ผลจากการทุ่มเททำงานอย่างเต็มประสิทธิภาพ ส่งให้ห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการ มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก จนเครือข่ายจากหลากหลายพื้นที่ต้องเข้ามาศึกษาดูงาน นับได้ว่าห้องสมุดที่เก่าแก่แห่งนี้ ได้ใช้ประสบการณ์การการทำงานที่ผ่านมา ถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับกลุ่มคนหรือองค์กรที่สนใจนำไปปรับใช้เพื่อให้เกิดประโยชน์ในพื้นที่ของตนเอง ห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการ จึงไม่ใช่เพียงห้องสมุดของชาวสมุทรปราการเท่านั้น แต่ยังเป็นทั้งต้นแบบการทำงานที่จุดประกายให้เกิดภาคีเครือข่ายแห่งการเรียนรู้ขึ้นอีกด้วย
ที่มา
เว็บไซต์ “ทางการห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการ” จาก samutprakan.netLongdo Map (Online)
เว็บไซต์ YouTube .ห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการ” (Online)
เว็บไซต์ “ศูนย์ข้อมูลกลางทางวัฒนธรรม” (Online)
เว็บไซต์ กศน.ตำบลปากน้ำ Online)
บทความ “กรมส่งเสริมการเรียนรู้ กิจกรรมวันรักการอ่าน” จาก www.drl.or.th (Online)
เว็บไซต์ “สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดสมุทรปราการ” จาก www.nfe.go.th (Online)
เว็บไซต์ “สมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทย” จาก www.tla.or.th/ (Online)
เว็บไซต์ สำนักหอสมุดแห่งชาติ จาก www.nlt.go.th/ (Online)
เพจ Facebook ห้องสมุดประชาชนจังหวัดสมุทรปราการ จาก samutprakan.lib (Online)
