จะดีแค่ไหน ถ้าในวันที่เราเหนื่อยล้าจากการเติมความรู้ทางวิชาการจนเต็มเปี่ยม ยังมีเจ้าก้อนกลมขนฟูมาช่วยฮีลใจอยู่ใกล้ๆ ไม่ต้องยอมให้ลูบหัว หรือ เกาพุง ก็ได้ แค่มองสัตว์โลกน่ารักเหล่านั้นนอนหลับสบายบนชั้นหนังสือ ก็ถือว่าเป็นภาพที่ชุบชูใจแล้ว ไม่ใช่แค่ คาเฟ่แมว ที่ให้อารมณ์และบรรยากาศแบบนั้นได้ ห้องสมุดหลายๆ แห่ง ทั่วโลก ก็มีน้องแมวประจำห้องสมุดที่รับบทบาทเจ้าหน้าที่ผู้คอยกำจัดหนู และคอยฮีลใจผู้ใช้บริการอยู่เนืองๆ
ภาพแบบนี้พบได้ในห้องสมุดหลายแห่งของอิสตันบูล เมืองที่ขึ้นชื่อเรื่อง “แมวในห้องสมุด” โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ที่ห้องสมุดรัฐเบยาซึต (Beyazıt State Library) แห่งนี้ในอดีตมีแมวอาศัยอยู่จำนวนมาก จนชาวเมืองพากันเรียกขานว่า “Library of Cats” แมวจะเดินไปมาระหว่างชั้นหนังสือ นอนอยู่ในพื้นที่นั่งอ่าน ทำหน้าที่กำจัดประชากรหนู แมลง และสิ่งรบกวนต่างๆ เจ้าหน้าที่ของห้องสมุดคอยดูแลและให้อาหาร ว่ากันว่าในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ผู้อำนวยการห้องสมุดที่ชื่อ อิสมาอิล ซาอิบ เซนเจอร์ (İsmail Saib Sencer) คอยให้อาหารและดูแลแมวหลายร้อยตัวภายในห้องสมุด เขาใช้เงินเป็นจำนวนมากถึง 1 ใน 3 ของเงินเดือนเพื่อซื้ออาหารให้เหล่าเจ้านายขนฟู
ปัจจุบัน ห้องสมุดรัฐเบยาซึตยังคงมีแมวอาศัยอยู่ภายในพื้นที่ แม้จำนวนจะไม่มากเท่าในอดีต โดยเฉลี่ยมีแมวอยู่ประมาณ 10–20 ตัว กระจายตัวอยู่ตามโถงอ่านหนังสือ มุมพักผ่อน และบริเวณโดยรอบอาคาร น้องเหมียวยังคงได้รับการดูแลจากเจ้าหน้าที่และผู้ใช้บริการ โดยไม่มีการกีดกันออกจากพื้นที่อ่าน
ข้ามทวีปไปยัง สหรัฐอเมริกา เจ้าหน้าที่ห้องสมุดประชาชนสเปนเซอร์ (Spencer Public Library) พบแมวส้มตัวหนึ่งในกล่องรับคืนหนังสือกลางฤดูหนาวในปี 1988 จึงตั้งชื่อให้ว่า ดิวอี้ (Dewey) ซึ่งอ้างอิงถึงระบบจัดหมวดหมู่หนังสือ Dewey Decimal System ที่ใช้ในห้องสมุดทั่วโลก และคอยดูแล ให้อาหาร เจ้าแมวส้มตัวนี้ตั้งแต่นั้นมา
ในช่วงเวลาที่อาศัยอยู่ในห้องสมุด ดิวอี้มีพฤติกรรมเดินสำรวจพื้นที่ เปิดประตูด้วยตัวเอง กระโดดขึ้นเคาน์เตอร์บริการ และมักเข้าไปนั่งหรือทักทายผู้ใช้บริการโดยตรง บันทึกของเจ้าหน้าที่ระบุว่า ดิวอี้ไม่ได้อยู่เพียงในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง แต่เดินทักทายไปทั่วทั้งอาคาร มีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนหลากหลายกลุ่ม ตั้งแต่เด็ก ผู้สูงอายุ ไปจนถึงผู้ใช้บริการที่เข้ามาเพียงช่วงเวลาสั้นๆ
ชื่อของดิวอี้เริ่มเป็นที่รู้จักในระดับประเทศ และมีผู้คนเดินทางมายังห้องสมุดเพื่อพบแมวตัวนี้โดยเฉพาะ เรื่องราวของมันถูกบันทึกไว้ในหนังสือ Dewey: The Small-Town Library Cat Who Touched the World
ส่วนในประเทศไทยของเราเอง หอสมุดมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ก็มีแมวเซเลบหลายตัวที่ไม่ได้เป็นเพียงสัตว์จรที่เดินผ่านไปมาในห้องสมุดเท่านั้น แต่ค่อยๆ กลายเป็นตัวละครประจำพื้นที่ซึ่งผู้ใช้บริการคุ้นเคยและรู้สึกเอ็นดู ห้องสมุดยังเคยเล่าเรื่องน้องแมวเหล่านี้ผ่านสื่อสังคมออนไลน์ และมอบ “ตำแหน่ง” อย่างไม่เป็นทางการให้กับแมวแต่ละตัว เช่น คุณนุ่มนิ่มผู้ครองตำแหน่ง “ผู้อำนวยการฝ่ายแมวสัมพันธ์” ยังไม่นับรวม พี่จอห์นนี่ คุณต้องตา “แมวปฏิคม” และน้องกลอยใจ “แมวบรรณารักษ์”
ปรากฏการณ์ของ Library Cats ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หากแต่เชื่อมโยงกับบทบาทดั้งเดิมของห้องสมุดในฐานะพื้นที่เก็บรักษาหนังสือ ซึ่งในอดีตมักต้องเผชิญกับปัญหาสัตว์รบกวนอย่างหนูหรือแมลง แมวจึงถูกนำเข้ามาในฐานะ “ผู้ช่วย” ควบคุมระบบนิเวศของพื้นที่
ในปัจจุบัน แม้บทบาทดังกล่าวของห้องสมุดจะลดความสำคัญลงจากการพัฒนาระบบจัดเก็บและดูแลรักษาหนังสือที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น แต่การมีอยู่ของแมวในพื้นที่เหล่านี้ ยังคงดำรงไว้ซึ่งอีกหนึ่งมิติ คือการเป็นส่วนหนึ่งของบรรยากาศการใช้งานพื้นที่ร่วมกันของผู้คน
ถ้าทาสแมวคนไหนรู้สึกเหนื่อยล้า ลองแวะมาเติมแมวที่ห้องสมุดก็ได้นะ…
ที่มา
บทความ “Centuries-old bond between Istanbul with its cats continues” จาก dailysabah.com (Online)
บทความ “Meet the Cats of Istanbul: A Journey Through Turkey’s Feline Paradise” จาก memphistours.com (Online)
บทความ “หอสมุดปรีดีฯ มธ. มีแมวชื่อ ‘คุณนุ่มนิ่ม’ แต่ไม่มีการตีกรอบว่าใครควรอ่านอะไร” จาก thepeople.co (Online)
เว็บไซต์ Dewey (Online)
