มูลนิธิกระจกเงา (The Mirror Foundation) เป็นองค์กรพัฒนาเอกชนที่ก่อตั้งขึ้นโดยกลุ่มนักกิจกรรมจากกลุ่มมะขามป้อม ในปี 2534 มีจุดเริ่มต้นจากการรวมตัวของกลุ่มเพื่อนนักกิจกรรมที่มีความมุ่งมั่นในการสร้างสรรค์สังคมที่ดีขึ้น โดยในช่วงแรกได้ก่อตั้งกลุ่มศิลปวัฒนธรรมกระจกเงา เพื่อร่วมกันทำงานกิจกรรมค่าย สื่อ และสะท้อนเรื่องราวปัญหาทางสังคม ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็น ‘มูลนิธิกระจกเงา’ เพื่อขยายขอบเขตการทำงานและมุ่งเน้นในการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน
เป้าหมายของมูลนิธิกระจกเงา คือการเป็นกระจกที่สะท้อนความจริงของสังคม ให้ความช่วยเหลือผู้ที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาสังคม รวมถึงสร้างเสริมศักยภาพการเรียนรู้และยกระดับคุณภาพชีวิตของคน เพราะพันธกิจหลักของมูลนิธิคือการสร้างคนเพื่อรับรู้และเข้าใจถึงต้นตอของปัญหาสังคม สร้างนวัตกรรมเพื่อวิเคราะห์ปัญหาและออกแบบกระบวนการแก้ไขปัญหา เมื่อการสร้างคนและสร้างนวัตกรรมได้เกิดขึ้นอย่างมีประสิทธิภาพแล้วก็จะนำไปสู่การสร้างการเปลี่ยนแปลงทางสังคม
อีกบทบาทหนึ่งที่มูลนิธิกระจกเงาได้ปฏิบัติงานอย่างจริงจังคือ การสร้างสังคมแห่งการอ่านและการเรียนรู้ทางมูลนิธิเชื่อว่าหนังสือ มีส่วนร่วมช่วยสร้างความสำเร็จในการดำรงชีวิต เป็นรากฐานของการสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ แนวคิดนี้จึงเป็นที่มาของโครงการ ‘อ่านสร้างชาติ’ โครงการที่มุ่งเน้นการส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้ในชุมชน โดยการรับบริจาคหนังสือมือสองที่มีสภาพดี คัดแยก จัดหมวดหมู่ เช่น หนังสือเด็ก วรรณกรรม การ์ตูน และหนังสือวิชาการ และส่งต่อให้กับ ห้องสมุดโรงเรียนขนาดเล็ก ห้องสมุดชุมชน และพื้นที่อื่นๆ ที่ขาดแคลนสื่อการเรียนการสอน เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงแหล่งความรู้และส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่านในสังคมไทย
กระบวนการดำเนินงานของโครงการอ่านสร้างชาติ เริ่มต้นที่การรับบริจาคหนังสือ มูลนิธิกระจกเงาจะเปิดรับบริจาคหนังสือมือสองจากหน่วยงานและบุคคลทั่วไป โดยเฉพาะหนังสือที่มีสภาพดีและเหมาะสมกับแต่ละช่วงวัย โดยมีการคัดแยกและจัดหมวดหมู่ ซึ่งอาสาสมัครจะช่วยกันคัดแยกหนังสือออกเป็นหมวดหมู่ เช่น วรรณกรรม สารคดี หนังสือเด็ก และหนังสือวิชาการ เพื่อให้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างเหมาะสม หลังจากคัดแยกแล้ว หนังสือจะถูกจัดส่งไปยังโรงเรียน ชุมชน และหน่วยงานต่าง ๆ ที่ต้องการ โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลและขาดแคลนทรัพยากร โดยมูลนิธิกระจกเงา สามารถส่งมอบหนังสือได้ปีละประมาณ 200,000 เล่ม โดยเฉลี่ย 400 แห่งทั่วประเทศ รวมถึงโรงเรียนขนาดเล็ก หมู่บ้าน และกลุ่มชุมชนต่าง ๆ
นอกจากนี้มูลนิธิ ยังจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน เช่น การจัดทำนิทานท้องถิ่น เช่น ‘เมืองต้นไม้’ และ ‘หมาจิ้งจอกไม่ชอบอาบน้ำ’ เพื่อส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้ผ่านเรื่องเล่าจากท้องถิ่น มีการเดินสายสัญจร และการจัดแผงขายหนังสือราคาถูก เพื่อส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่านในชุมชน
ด้วยภารกิจการสร้างความตระหนักรู้ให้ผู้คนหันมาสนใจในคุณค่าของหนังสือ มูลนิธิกระจกเงายังได้รับการสนับสนุนจากภาคเอกชนในโครงการนี้ด้วย ในปี 2567 บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จำกัด (มหาชน) ได้มอบหนังสือและสื่อการเรียนรู้ให้กับมูลนิธิฯ รวมมูลค่าทั้งสิ้น 4,234,594 บาท เพื่อสนับสนุนการศึกษาและการส่งเสริมการอ่านในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากอุทกภัย
มูลนิธิกระจกเงา มุ่งเน้นการสร้างความยั่งยืนให้กับโครงการ ‘อ่านสร้างชาติ’ โดยการพัฒนาแพลตฟอร์มออนไลน์เพื่อให้ผู้คนสามารถเข้าถึงหนังสือและสื่อการเรียนรู้ได้ง่ายขึ้น และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ เพื่อขยายผลและเพิ่มประสิทธิภาพของโครงการในระยะยาว
ไม่เพียงเท่านั้นมูลนิธิกระจกเงายังต่อยอดจากโครงโครงการอ่านสร้างชาติไปสู่โครงการใหม่ คือ โครงการร้านหนังสือของมูลนิธิกระจกเงา ซึ่งมุ่งเน้นการส่งเสริมการเข้าถึงหนังสือสำหรับเด็กและประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลหรือขาดแคลน
ร้านหนังสือกระจกเงาตั้งอยู่ที่ซอยวิภาวดี 62 เปิดให้บริการทุกวันตั้งแต่เวลา 10.30–18.30 น. ที่นี่จำหน่ายหนังสือมือสองในราคาลด 50% จากราคาปกติ มีหนังสือหลายประเภท เช่น นิทาน วรรณกรรม นวนิยาย ประวัติศาสตร์ ธรรมะ สารคดี เรื่องสั้น นอกจากนี้ยังมีการกิจกรรมพิเศษ คือในวันแรกของการเปิดร้านมีโปรโมชั่น ‘หนังสือเล่มละ 1 บาท’ และแจกฟรีหนังสือนิทานสำหรับเด็ก รายได้ส่วนหนึ่งของร้านหนังสือกระจกเงา จะนำไปสนับสนุนโครงการต่างๆ ของมูลนิธิ เช่น การสร้างห้องสมุดในโรงเรียนขนาดเล็ก
ล่าสุดทางมูลนิธิกระจกเงายังร่วมมือกับ TK Park ในโครงการอ่านแล้วอ่านอีก เปิดรับบริจาคหนังสือจากประชาชนทั่วไป โดยรับบริจาคหนังสือสภาพดีทุกประเภท เช่น นิทาน วรรณกรรม นวนิยาย ประวัติศาสตร์ ธรรมะ สารคดี เรื่องสั้น สามารถบริจาคหนังสือได้ที่มูลนิธิกระจกเงาและ อุทยานการเรียนรู้ TK Park ที่ Central World โครงการนี้มีเป้าหมายในการส่งมอบหนังสือให้กับโรงเรียนและห้องสมุดกว่า 2,000 แห่งทั่วประเทศ
ภายในระยะเวลา 100 วันแรก มีการรับบริจาคหนังสือมากกว่า 5 แสนเล่ม และส่งมอบไปแล้วประมาณ 5 หมื่นเล่ม ซึ่งภายในกรอบเวลา 200 วัน ระหว่าง 1 ตุลาคม 2567 ถึง 18 เมษายน 2568 มีการตั้งเป้าหมายในการรับบริจาคหนังสือให้ได้ 1 ล้านเล่ม เพื่อส่งมอบให้กับโรงเรียนและห้องสมุดที่ขาดแคลนหนังสือ
นอกจากภารกิจในการสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ มูลนิธิกระจกเงายังมีภารกิจในการช่วยเหลือผู้ประสบภัย และสนับสนุนกลุ่มคนที่เปราะบางในสังคม โดยดำเนินงานผ่านโครงการที่โดดเด่น เช่น โครงการศูนย์ข้อมูลคนหายเพื่อต่อต้านการค้ามนุษย์
โครงการนี้ถือเป็นหนึ่งในผลงานที่โดดเด่นที่สุดผลงานหนึ่งของมูลนิธิฯ เพราะมูลนิธิกระจกเงาเป็นองค์กรพัฒนาเอกชนแห่งแรกและแห่งเดียวของประเทศไทยที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการรับแจ้งเพื่อให้คำปรึกษา ประสานงานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการติดตาม โดยใช้ระบบฐานข้อมูล (Database) เพื่อจัดเก็บข้อมูลและวิเคราะห์สถานการณ์อย่างมีประสิทธิภาพ และให้ความช่วยเหลือคนหาย ซึ่งมีสภาวะความเสี่ยงต่อสวัสดิภาพและความปลอดภัย โดยศูนย์ข้อมูลคนหายมีบทบาทสำคัญในการให้คำแนะนำและประสานงานช่วยเหลือครอบครัวคนหายให้สามารถเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมและกลับคืนสู่ครอบครัวด้วยความปลอดภัย
อีกโครงการที่เป็นประโยชน์คือโครงการ ป่วยให้ยืม ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส โควิด-19 เมื่อปี 2564 ซึ่งมีผู้ต้องการใช้ถังออกซิเจนและเครื่องผลิตออกซิเจนจำนวนมาก ทำให้อุปกรณ์เหล่านี้ขาดแคลน มูลนิธิกระจกเงาได้ริเริ่มโครงการนี้โดยการรับบริจาคอุปกรณ์ทางการแพทย์ที่ไม่ใช้งานแล้วตามบ้าน เช่น เตียงผู้ป่วย ที่นอนลม เก้าอี้นั่งถ่าย เครื่องดูดเสมหะ เครื่องผลิตออกซิเจน เสาน้ำเกลือ วีลแชร์ และ ไม้เท้าค้ำยันและวอล์กเกอร์ นำมาหมุนเวียนให้เกิดประโยชน์ต่อผู้อื่น โดยส่งต่อให้กับผู้ป่วยที่มีความต้องการใช้งาน โดยอุปกรณ์ทุกชนิด ให้ยืมจนกว่าผู้ยืมไม่ต้องการใช้งานแล้ว เมื่อไม่ได้ใช้งานแล้ว ผู้ยืมต้องประสานส่งคืนอุปกรณ์ เพื่อให้มูลนิธิฯ นำไปให้ผู้ป่วยรายอื่นยืมต่อไป และอุปกรณ์ที่ให้ยืมจะได้รับการตรวจสอบและซ่อมแซมก่อนนำไปให้ยืม เพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพในการใช้งาน
โครงการนี้ถือเป็นตัวอย่างที่ดีของการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในสังคมให้เกิดประโยชน์สูงสุด คือไม่เพียงช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของครอบครัวผู้ป่วย แต่ยังส่งเสริมความร่วมมือและความช่วยเหลือระหว่างสมาชิกในสังคมอีกด้วย
อีกหนึ่งผลงานโดดเด่นในการช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสคือโครงการจ้างวานข้า ซึ่งเป็นโครงการที่มุ่งเน้นในการจ้างงานคนไร้บ้านให้มีงานทำ โดยการให้โอกาสในการทำงานและสร้างรายได้ ซึ่งช่วยลดปัญหาคนไร้บ้านในสังคม และส่งเสริมให้คนไร้บ้านมีคุณค่าและบทบาทในสังคม ปัจจุบันมีผู้เข้าร่วมโครงการกว่า 160 คน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุและคนไร้บ้านที่ต้องการพิเศษ
ด้วยหลากหลายโครงการที่เกิดขึ้น มูลนิธิกระจกเงาสามารถขยายขอบเขตการดำเนินงานและเพิ่มประสิทธิภาพในการให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ที่ต้องการ โดยการระดมทรัพยากรจากภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชน เพื่อสร้างสังคมที่เป็นธรรมควบคู่ไปกับภารกิจในการส่งเสริมการเรียนรู้ ด้วยการสร้างนวัตกรรมและส่งเสริมให้คนทั้งหลายเข้าถึงหนังสือ ความเพียรพยายามในการพัฒนาสังคมของมูลนิธิกระจกเงา ถือเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญในการสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ดีงามและยั่งยืนให้กับประเทศไทย
ที่มา
เว็บไซต์ มูลนิธิกระจกเงา จาก www.mirror.or.th (Online)
เว็บไซต์ โครงการอ่านสร้างชาติมูลนิธิกระจกเงา จาก Facebook (Online)
เว็บไซต์ TK Park จาก www.tkpark.or.th (Online)
เว็บไซต์ บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จำกัด (มหาชน) จาก www.se-ed.com (Online)
สื่อวิดีโอ Thai PBS จาก www.youtube.com (Online)
เว็บไซต์ วิดีโอประชาสัมพันธ์บน YouTube จาก The Mirror Foundation (Online)
เว็บไซต์ โครงการศูนย์ข้อมูลคนหายเพื่อต่อต้านการค้ามนุษย์ จาก www.mirror.or.th (Online)
เว็บไซต์ โครงการ “ป่วยให้ยืม” บริการอุปกรณ์ทางการแพทย์ฟรี จาก www.mirror.or.th (Online)
เว็บไซต์ กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ จาก www.thaimediafund.or.th (Online)
