จำได้ไหมว่าคุณไปห้องสมุดครั้งล่าสุดเมื่อไหร่?
หลับตา ภาพที่อยู่ในหัวเมื่อนึกถึงห้องสมุดในยุคก่อน คือพื้นที่แสนซึมเซาของมหาวิทยาลัยที่ไปนั่งท่องหนังสือก่อนสอบ กลิ่นกระดาษชื้นๆ แอร์ที่เย็นกว่าขั้วโลก แสงไฟขาวโพลน เก้าอี้ไม้คลาสสิกสวยงามที่แค่เห็นก็ปวดก้นกบหรือเปล่า
ลบภาพเหล่านั้นไปก่อน เพราะห้องสมุดที่เรากำลังจะพูดถึงนี้ เป็นห้องสมุดที่ผู้สร้างหมายมั่นให้เป็นตัวแทนห้องสมุดแห่งศตวรรษที่ 21
ไม่ใช่แค่อาคารบรรจุชั้นหนังสือจัดเรียงเป็นหมวดหมู่ มีที่นั่งเรียงรายสำหรับคนที่เดินเข้าไป แต่ห้องสมุดสมัยใหม่ได้เปลี่ยนแปลงตัวเองจากศูนย์รวมทรัพยากรความรู้ที่ดูน่าเกรงขาม กลายเป็นศูนย์รวมชุมชน
ที่ที่ ‘คน’ มาก่อน ‘ชั้นวางหนังสือ’
เจ.ที. ธียูวิส (J.T. Theeuwes) ผู้อำนวยการฝ่ายออกแบบ แห่ง Gensler ได้ชี้ให้เห็นว่าทุกวันนี้ผู้คนในชุมชนต่างๆ ได้สูญเสียพื้นที่สาธารณะสำหรับการพบปะและมีปฏิสัมพันธ์กัน พื้นที่เหล่านี้เป็นที่ซึ่งในอดีต ผู้คนทั้งตั้งใจมาเจอกัน และเจอกันโดยบังเอิญ แต่ก่อเกิดเป็นบทสนทนา แลกเปลี่ยนไอเดีย คุยเรื่องข่าวสารในท้องถิ่น หรือฟังข่าวซุบซิบ บ่มเพาะสังคมเมืองอันคึกคักขึ้นมาอย่างเป็นธรรมชาติ
ทุกวันนี้ไม่เพียงแค่ที่พบปะกันจะค่อยๆ หายไป แต่เมืองหลายแห่งยังสูญเสียแหล่งข่าวท้องถิ่นที่น่าเชื่อถือ ส่งผลให้ไม่มีแหล่งข้อมูลที่พึ่งพิงได้ ดังนั้นการมีส่วนร่วมของพลเมืองจึงลดลง หนำซ้ำยังทำให้เกิดการแบ่งขั้วในสังคมกันมากขึ้นจากข่าวสารที่มาอย่างกระจัดกระจาย
คำถามคือ แล้วจะทำอย่างไร ธียูวิสบอกว่าพื้นที่สาธารณะอย่างห้องสมุด ที่จะกลายเป็นฮีโร่มากอบกู้กลไกขับเคลื่อนวัฒนธรรมที่สูญหายเหล่านี้กลับคืนมา ด้วยการแปลงสถานะจากอาคารเก็บข้อมูลหน้าตาทื่อมะลื่อให้กลายเป็นศูนย์กลางชุมชนอันมีเสน่ห์เปี่ยมชีวิตชีวา แต่จะทำอย่างนั้นได้ ห้องสมุดก็ต้องมีอะไรหลายๆ อย่างอยู่ในนั้น
อะไรที่มากกว่าหนังสือ…
De Krook
ห้องสมุด เดอ ครู้ก (De Krook Library) คือหนึ่งในตัวแทนห้องสมุดยุคใหม่ที่ว่านี้ ซึ่งนำเอาทรัพยากรหนังสือ สถาบันการศึกษา และบริการชุมชนอันหลากหลาย มารวมอยู่ภายใต้หลังคาเดียวกัน ห้องสมุดแห่งนี้เป็นพื้นที่เปี่ยมพลวัตที่ช่วยสร้างเสริมการเรียนรู้ การร่วมแรง และมีปฏิสัมพันธ์ของคนในชุมชน ห้องสมุด เดอ ครู้ก ผสานรวมทั้งเทคโนโลยี การออกแบบที่ทำให้ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ (accessibility) และการจัดโครงการที่มีความก้าวหน้าเปี่ยมนวัตกรรม ทำให้ห้องสมุดแห่งนี้กลายเป็นห้องสมุดแห่งอนาคต
ห้องสมุด เดอ ครู้ก ตั้งอยู่บนอาคารที่ชื่อว่า เดอ ครู้ก (ชื่อเดียวกัน) บริเวณใจกลางเมืองเกนต์ เมืองที่ใหญ่เป็นอันดับสองของประเทศเบลเยียม หากยังนึกภาพไม่ออกว่าเกนต์สำคัญอย่างไร เกนต์มีทำเลอยู่บริเวณแม่น้ำสายสำคัญของยุโรปสองสายและเป็นเมืองที่มีประวัติศาสตร์ที่ไล่ย้อนไปได้ตั้งแต่ยุคหินและยุคเหล็ก ทั้งยังเป็นเมืองที่โดดเด่นเรื่องการผสมผสานของสถาปัตยกรรมเก่าและใหม่อันงดงามภายในเมือง
ด้วยเหตุนี้ จึงไม่น่าแปลกใจที่อาคาร เดอ ครู้ก จะมีสถาปัตยกรรมอันโดดเด่นไม่น้อยหน้าใคร อาคารตระหง่านดำเงานี้เป็นผลงานจากการร่วมสร้างสรรค์ของบริษัทสถาปนิกท้องถิ่น Coussée & Goris และบริษัทสัญชาตกาตาลัน RCR Arquitectes กลายเป็นอาคารผสมผสานโครงสร้างเหล็กสีดำและกระจกสะท้อนเงา ดูสงบสุขุม แต่ก็ยังดึงดูดสายตาของผู้สัญจรผ่านไปมา และตั้งอยู่บริเวณใกล้โค้งแม่น้ำเชลต์ ซึ่งกลายเป็นที่มาของชื่อ ‘ครู้ก’ ซึ่งเป็นภาษาท้องถิ่น หมายถึงส่วนโค้งดังกล่าว
ตัวแทนห้องสมุดแห่งศตวรรษที่ 21
บทความ “How to Make Your Library Great” ของ Project for Public Spaces องค์กรไม่แสวงหากำไรในสหรัฐฯ พูดถึงคุณสมบัติ 14 ประการของการเป็นห้องสมุดที่ยอดเยี่ยม ได้แก่ ห้องสมุดจะต้องมีบริการชุมชนที่หลากหลาย ช่วยส่งเสริมให้เกิดการสื่อสาร จัดแสดงการนำเสนอประวัติศาสตร์และข้อมูลข่าวสาร ช่วยเพิ่มศักยภาพให้ธุรกิจท้องถิ่น กลายเป็นสถานที่ให้ประชาชนได้มานัดพบปะรวมตัวกัน ช่วยส่งเสริมการค้าปลีกในท้องถิ่นและตลาดชุมชน เข้าถึงได้ง่าย ทำให้พื้นที่โดยรอบมีชีวิตชีวามากขึ้น มีสถานที่เล็กๆ อันน่าดึงดูดอยู่ในตัว ออกแบบพื้นที่มาเพื่อรองรับการใช้งานที่หลากหลาย มีอุปกรณ์อำนวยความสะดวกหลากหลายรูปแบบ เปลี่ยนแปลงกิจกรรมไปตามเดือนและฤดูกาลที่ผันผ่าน มีการวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อปรับตัวให้เข้ากับความต้องการของผู้ใช้อยู่เสมอ และเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการฟื้นฟูชุมชนให้กลับมามีชีวิตชีวา
by Martin Corlazzoli © Stad Gent-Dienst Toerisme
ดูเหมือน เดอ ครู้ก จะตอบโจทย์ได้แทบทุกคุณสมบัติที่กล่าวมานี้ แต่ก่อนจะมีหน้าตาแบบที่เห็นทุกวันนี้ เดิมทีห้องสมุดประชาชนเมืองเกนต์ตั้งอยู่ในอาคารหลายแห่งกระจัดกระจายกันไป แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังไม่อาจรองรับจำนวนทรัพยากรและกิจกรรมที่เพิ่มขึ้นจนล้นพื้นที่ใช้สอย สุดท้ายในปี 2009 เมืองเกนต์จึงตัดสินใจให้มีการสร้าง ‘ห้องสมุดแห่งศตวรรษที่ 21’ นี้ขึ้นมาเป็นบ้านหลักหลังใหญ่ของห้องสมุดประจำเมือง และเปิดให้บริการในเดือนมีนาคม 2017 ควบคู่ไปกับเครือข่ายห้องสมุดในชุมชนเมืองเกนต์อีก 14 แห่ง
พื้นที่ที่ได้รับการเลือกให้เป็นทำเลที่ตั้งของห้องสมุด เดอ ครู้ก คือย่านที่อยู่อาศัยที่เสื่อมโทรมซบเซาลงไปหลังผ่านพ้นยุคอุตสาหกรรม การเลือกพื้นที่ดังกล่าวจึงไม่ได้เป็นการเลือกอย่างไม่มีที่มาที่ไป แต่เป็นส่วนหนึ่งของโครงการฟื้นฟูและพัฒนาเมืองขนานใหญ่ ซึ่งมาพร้อมเป้าประสงค์ที่ต้องการฟื้นฟูย่านดังกล่าวซึ่งอยู่ใจกลางเมือง ผ่านการส่งเสริมวัฒนธรรม ความเป็นผู้ประกอบการ และนวัตกรรม รวมถึงต้องการทำให้ผู้อยู่อาศัยในพื้นที่ดังกล่าวได้มีโอกาสเข้าถึงสาธารณูปการด้านวัฒนธรรมที่มีคุณภาพ ห้องสมุด เดอ ครู้ก จึงได้รับการก่อสร้างขึ้นแทนที่กลุ่มอาคารที่ส่วนใหญ่เป็นอาคารยุคอุตสาหกรรมที่เสื่อมโทรม แปลงโฉมหน้าตาของย่านที่ซบเซาให้กลับมาสดชื่นกระปรี้กระเปร่าไปพร้อมๆ กับเมืองทั้งเมือง
แต่ไม่ใช่แค่ห้องสมุดเท่านั้นที่ตั้งอยู่ในสถาปัตยกรรมอันงดงาม อาคารที่กลายเป็นแลนมาร์กสำคัญของเมืองเกนต์แห่งนี้ยังเป็นที่ตั้งของบางภาควิชาของมหาวิทยาลัยแห่งเกนต์ สตูดิโอจัดรายการวิทยุของ Urgent.fm และศูนย์ไมโครอิเล็กทรอนิกส์ระหว่างมหาวิทยาลัย หรือ imec (Interuniversity Microelectronics Centre) ซึ่งเป็นองค์กรวิจัยและพัฒนาระดับนานาชาติ อันเป็นศูนย์รวมนวัตกรรมด้านนาโนอิเล็กทรอนิกส์และเทคโนโลยีดิจิทัล รวมๆ แล้วพื้นที่ใช้สอยทั้งหมดของอาคาร เดอ ครู้ก นี้ เท่ากับ 18,419 ตารางเมตร
ในส่วนของห้องสมุดเอง ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นเมื่อเปลี่ยนบทบาทมาเป็น ‘ผู้ช่วยนำทางและอำนวยความสะดวกในการค้นคว้าหาความรู้’ ในโลกที่เชื่อมโยงกันผ่านโครงข่ายอินเทอร์เนตอันซับซ้อนนี้ก็คือ มีผู้มาใช้งานห้องสมุดมากถึง 4,000 คนต่อวัน และการที่ห้องสมุดหันมาให้ความสำคัญกับคนมากกว่าหนังสือ แทนที่ยอดการยืมหนังสือจะลดลงอย่างที่ใครอาจคาดเดากัน กลับเพิ่มขึ้นเกือบ 10 เปอร์เซ็นต์
ห้องนั่งเล่นรวมของเมืองยุคใหม่
นอกจากหน้าตาภายนอกที่ดูดึงดูดสายตา เมื่อเดินเข้าไปในตัวห้องสมุด คุณจะเห็นพื้นที่ภายในอันน่าตื่นตาตื่นใจ แต่ละชั้นได้รับการออกแบบให้แตกต่างกัน ทั้งกระจกบานใหญ่ เพดานโถงสูง และขั้นบันไดกว้างที่วางเบาะรองนั่งไว้เป็นจุดๆ รวมทั้งห้องชมทิวทัศน์บนชั้นสามที่เปิดออกไปเห็นวิวมุมสูงของเมืองเกนต์ที่เห็นไปจนสุดสายตา ในห้องนั้นมีเก้าอี้เท้าแขนให้คุณเพียงมานั่งหย่อนใจ ชมวิวเฉยๆ ก็ยังได้ และยังมีร้านอาหารและคาเฟ่ตั้งอยู่ข้างๆ โซนอ่านหนังสือพิมพ์และนิตยสารอันกว้างขวาง
นี่คือภาพสะท้อนของแนวคิดการเปลี่ยนห้องสมุดให้กลายเป็น ‘ห้องนั่งเล่นของเมืองยุคใหม่’ ตามที่สำนักข่าว The Guardian ได้เปรียบเปรยเอาไว้ เป้าหมายของอาคารคือการย่นย่อเมืองทั้งเมืองให้มาอยู่รวมกันในอาคารหลังเดียว เป็น ‘เมืองในเมือง’ กลายเป็นพื้นที่สำหรับนั่งเล่นหย่อนใจของคนเมืองเกนต์ได้ตลอด ไม่ว่าจะเป็นวันไหนหรือเวลาใด
by Martin Corlazzoli © Stad Gent-Dienst Toerisme
แนวคิดของการทำห้องสมุดให้กลายเป็นห้องนั่งเล่นดูเหมือนจะเป็นแนวคิดใหม่แกะกล่อง แต่น่าประหลาดใจว่าเมื่อค้นคว้าดูแล้ว แท้จริงกลับเป็นการหวนคืนสู่รากฐานของห้องสมุดในยุคโรมันโบราณ ซึ่งเริ่มต้นจากการเป็นห้องหับที่อยู่ภายในโรงอาบน้ำสาธารณะหรือเธอเม (thermae) อีกที
โรงอาบน้ำเหล่านี้นอกจากห้องและอุปกรณ์อาบน้ำแล้ว ยังเป็นสถานที่สำหรับซื้อและกินอาหาร ฟังการอ่านบทกวี เข้าสังคม และอ่านงานเขียนเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมต่างๆ เธอเมแห่งโรมซึ่งทำหน้าที่คล้ายห้องสมุด จึงทำเป็นเหมือนศูนย์รวมชุมชนที่มีทั้งอุปกรณ์อำนวยความสะดวกสาธารณะอย่างครบครัน ดึงดูดให้ผู้คนมารวมตัวกันเพื่อเรียนรู้และมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกัน ทำให้สายสัมพันธ์ทางสังคมเหนียวแน่นขึ้น
พูดอีกอย่างก็คือเทรนด์การเปลี่ยนห้องสมุดให้กลายเป็นศูนย์ชุมชนคือการฟื้นคืนชีพของแนวคิดเก่าแก่ที่พิสูจน์แล้วว่าได้ผลดี
Around De Krook
การที่อาคาร เดอ ครู้ก ประกอบไปด้วยพื้นที่หลายๆ แบบ ทั้งห้องสมุด มหาวิทยาลัย ร้านอาหาร คาเฟ่ ห้องนั่งเล่น และศูนย์วิจัยอยู่ตรงใจกลางเมืองเกนต์ ทำให้สรรพความรู้ ข้อมูลข่าวสาร นวัตกรรม เทคโนโลยี นักวิจัยและประชาชนทั่วไปได้มารวมตัวและพบปะกันในพื้นที่แห่งนี้ เหมือนกับรูปปั้นตรงทางเข้าหลักของ เดอ ครู้ก ที่ชื่อว่า De Passanten โดย ไมเคิล บอเรอมานส์ (Michael Borremans) ได้สะท้อนคุณสมบัตินี้ไว้ด้วยรูปปั้นของคนสี่คนที่กำลังโค้งศีรษะเข้าหากัน เป็นสัญลักษณ์ของการหลอมรวมความรู้และวัฒนธรรม ซึ่งผู้มาเยือนสามารถสัมผัสได้จากการเข้าไปใช้ทรัพยากร เข้ารับบริการ และเข้าร่วมกิจกรรมสำหรับสาธารณะต่างๆ
นี่จึงเป็นเหตุผลที่เดอ ครู้ก ซึ่งเป็นแลนด์มาร์กใหม่ของเมืองไม่ได้ดึงดูดแต่นักท่องเที่ยว แต่ดึงดูดคนในชุมชนเมืองเกนต์ตัวจริงเสียงจริงให้กลายมาเป็นผู้เข้าใช้ห้องสมุดขาประจำ อย่างที่ The Guardian ได้สัมภาษณ์คนในห้องสมุดหลากหลายช่วงวัย ทั้งเอลีน วัย 63 ปีที่เข้ามาห้องสมุดสัปดาห์ละครั้งเพื่ออ่านหนังสือพิมพ์ ยืมหนังสือ พูดคุยกับคนอื่นๆ หรือลุค ชายวัยเพิ่งเกษียณที่บอกว่าตอนแรกหน้าตาอาคารอันทันสมัยแบบไม่ประนีประนอมอาจไม่ถูกใจเขาเท่าไร
“แต่ตอนนี้ผมชอบมันมากๆ และนี่ก็เป็นสิ่งที่เรามีร่วมกัน” ส่วนบาริส วัย 20 ปี เข้ามาใช้ห้องสมุดเพื่ออ่านหนังสือทบทวนก่อนสอบปลายภาคที่มหาวิทยาลัยในโซนที่เอาไว้ทำงานโดยเฉพาะ ซึ่งมีมากถึง 1,000 ที่นั่ง ในขณะที่เอฟฟี่ วัย 43 ปี บอกว่าชื่นชอบเค้กของที่นี่และชอบมาดูวิวของเมืองเก่าบนชั้นสาม
เอลส์ วาน รอมเปย์ (Els Van Rompay) ผู้ประสานงานด้านบริการและการสื่อสารของเดอ ครู้ก กล่าวว่า “นั่นแหละคือสิ่งที่มันเป็น ที่นี่เป็นมากกว่าห้องสมุด แม้ว่าหนังสือจะยังเป็นแก่นหลัก แต่เดอ ครู้กก็ยังเป็นสถานที่สำหรับเรียนรู้ เชื่อมโยง พัฒนา และร่วมมือกัน หรือไม่ก็แค่มาอยู่ที่นี่เฉยๆ ก็ยังได้ มันเป็นสถานที่ที่ความคิดของเราได้มาพบปะกัน”
ดีต่อใจ เข้าถึงง่าย สบายกระเป๋า
Library Journal กล่าวว่าการสร้างชุมชนและนำผู้คนมาพบปะกันกลายเป็นเรื่องพื้นฐานของห้องสมุดสมัยใหม่ไปแล้ว ด้วยเหตุนี้ห้องสมุดจึงต้องพร้อมรองรับให้คนหลากหลายประเภทเข้าถึงได้ง่าย และได้รับการออกแบบมาให้เป็นพื้นที่ที่รู้สึกสบายใจ ใครเข้ามาก็รู้สึกว่าได้รับการต้อนรับและอุ่นใจ เรียกได้ว่าเป็นสถานที่ที่ไม่แค่มาหาหนังสืออ่าน แต่เป็นสถานที่ที่ช่วยส่งเสริมสุขภาพจิตของผู้อาศัยในเมืองให้ดีขึ้นด้วยในตัว
เช่นเดียวกับเดอ ครู้ก ห้องสมุดแห่งนี้ภูมิใจนำเสนอคุณสมบัติของการออกแบบที่ทำให้คนทุกคนเข้าถึงได้ ทั้งบรรยากาศห้องนั่งเล่นแบบที่กล่าวถึงไปข้างต้น และการนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้ช่วยนำทาง ไม่ทำให้ผู้คนเข้ามาแล้วงงงวย สับสน หรือกังวลใจกับความซับซ้อนแบบที่ใครหลายคนต้องเจอเวลาไปห้องสมุดใหญ่ที่อื่นๆ
by Bart Gosselin Photography
ห้องสมุดแห่งนี้มีหน้าจอแสดงข้อมูลมากถึง 72 จอที่ช่วยบอกทางให้กับผู้เข้าใช้ห้องสมุดติดอยู่ทั่วทั้งอาคาร และยังมีเว็บไซต์พอทัลที่รวบรวมทั้งรายการหนังสือ แอปพลิเคชัน หนังสือพิมพ์และนิตยสารฉบับออนไลน์ และบริการอื่นๆ อีกมากมาย ผู้เข้าใช้สามารถปรับแต่งบัญชีผู้ใช้งานใน ‘My Library Gent’ เพื่อต่อเวลาการจองหนังสือ จ่ายค่าปรับ สร้างรายการการอ่าน เข้าถึงคลังสื่อต่างๆ และรับคำแนะนำหนังสือที่เหมาะกับตัวเอง
การออกแบบให้ห้องสมุดมีการใช้งานหลากหลายรูปแบบยังเป็นโมเดลการให้บริการที่ช่วยเพิ่มโอกาสที่ห้องสมุดดังกล่าวจะสามารถสอดประสานตัวเองเข้าเป็นเนื้อเดียวกับเส้นใยของเมืองและชุมชนได้ด้วย (Library Journal) นอกจากภายในพื้นที่ห้องสมุดแล้ว ความสัมพันธ์ของห้องสมุดที่มีกับอาคารข้างเคียงเองก็สำคัญไม่แพ้กัน ทำเลของเดอ ครู้ก เรียกได้ว่าไม่ได้อยู่โดดเดี่ยวเป็นห้องสมุดเก็บตัวห่างไกลสังคม แต่อยู่ใกล้กับแม่น้ำซึ่งเป็นทางสัญจรและใกล้ห้างสรรพสินค้าขนาดใหญ่ที่ชื่อ Gent Zuid ใครจะไปจะมาห้างหรือห้องสมุดก็ไม่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่สามารถวางแผนมาพร้อมกันในวันเดียวเลย
นอกเหนือจากด้านกายภาพ ที่นี่ยังเข้าถึงง่ายในแง่ค่าใช้จ่ายด้วย เพราะใครๆ ก็สามารถสมัครสมาชิกห้องสมุดได้ เพียงใช้บัตรจำตัวประชาชนหรือเอกสารยืนยันตัวตนอื่นๆ และจะสมัครที่ห้องสมุดสาขาไหนก็ได้ในเครือข่ายห้องสมุดของเมืองเกนต์ แถมสมาชิกนี้ยังไม่มีวันหมดอายุ สามารถใช้งานสัญญาณอินเทอร์เน็ตแบบ Wi-Fi ได้ไม่จำกัด และใช้คอมพิวเตอร์ได้สองชั่วโมงต่อวัน เรื่องเดียวที่จะทำให้ต้องเสียเงินคือการทำบัตรหาย ซึ่งจะต้องทำให้เสียค่าธรรมเนียมออกบัตรใหม่ก็เท่านั้น
เชื่อมสังคม บ่มเพาะนวัตกรรม-วัฒนธรรม
ชั้นล่างของอาคาร เดอ ครู้ก เป็นส่วน Maker’s Room หรือห้องของนักประดิษฐ์ ในห้องนี้จะมีอุปกรณ์เครื่องเลเซอร์สำหรับตัดวัสดุ เครื่องพิมพ์สามมิติ จักรเย็บผ้า และอุปกรณ์บัดกรี ในชั้นเดียวกันนี้ยังมีสตูดิโออัดรายการของสถานีวิทยุ Urgent.FM สถานีวิทยุของเมืองซึ่งเป็นห้องปฏิบัติการด้านสื่อของมหาวิทยาลัยเกนต์ ซึ่งมีผู้ใช้งานอยู่ตลอดเพราะออกอากาศ 24 ชั่วโมง และยังเปิดให้อาสาสมัครได้ทดลองใช้เครื่องมือสื่อสารและจัดรายการวิทยุ
ไม่เพียงแค่นั้น ชั้นนี้ยังมีศูนย์ให้คำปรึกษาที่คอยตอบคำถามด้านกฎหมายและแนะนำทางเลือกการศึกษานอกโรงเรียนสำหรับผู้ใหญ่ด้วย
ในชั้นถัดมามี Krook cafe คาเฟ่ที่มองออกไปเห็นวิวแม่น้ำเชลต์ เป็นพื้นที่ในการจัดกิจกรรมหลักหลาย เช่น การอ่านหนังสือ คอนเสิร์ตขนาดเล็ก และการพบปะสังสรรค์อื่นๆ
Photo: Krook cafe
by Bas Bogaerts© Stad Gent-Dienst Toerisme
Krook Cafe
ชั้นบนมี DigiPunt (DigiPoint) หรือศูนย์บริการด้านดิจิทัลแบบครบวงจร มีเจ้าหน้าที่จากศาลากลางและเหล่าอาสาสมัครคอยประจำการอยู่เพื่อให้คำแนะนำกับผู้ใช้ห้องสมุดในการใช้งานคอมพิวเตอร์ สมาร์ตโฟน แล็ปท็อป ฯลฯ และช่วยจัดการธุระปะปังต่างๆ ในโลกดิจิทัล อย่างการกรอกแบบฟอร์มออนไลน์ ทำนัดหมายกับทันตแพทย์ และต่อเวลาการยืมหนังสือ ซึ่งส่วนใหญ่ผู้เข้ารับบริการนี้ก็คือเหล่าผู้สูงอายุในเมืองเกนต์นั่นเอง
นอกจากนี้ยังมีศูนย์ภาษาซึ่งมีตำราภาษาต่างๆ อย่างภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส อาราบิก และเตอร์กิช แต่เน้นไปที่สื่อการเรียนภาษาดัชต์ เนื่องจากประชากรในเมืองเกนต์ที่มีกันอยู่ราว 260,000 คน และนักเรียนนักศึกษาอีก 6,000 คน ประกอบไปด้วยผู้คนที่มีพื้นเพหลากหลายขึ้นทุกที และเด็กๆ ราวครึ่งหนึ่งของเมืองไม่ได้พูดภาษาดัชต์ที่บ้าน
และเพื่อให้คนทำงานด้านวัฒนธรรมตามโลกยุคดิจิทัลให้ทัน ภายในเดอ ครู้ก มี Cultuurconnect ซึ่งเป็นศูนย์ที่ทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมให้คนทำงานด้านศิลปะ ห้องสมุด หน่วยงานรัฐ ผู้คนในแวดวงเทคโนโลยีในท้องถิ่นได้มาพบปะกัน
และเพื่อให้สมกับเป็นห้องนั่งเล่นรวมของเมืองที่พาผู้คนมาเจอกัน เดอ ครู้ก จึงมีห้องประชุมอยู่ทุกชั้นสำหรับใช้จัดกิจกรรมการบรรยายให้ความรู้ เวทีสนทนา และการประชุมต่างๆ นอกจากนี้ยังมีการประกวดอ่านบทกวีบนขั้นบันได และคอนเสิร์ตเปียโนที่โถงต้อนรับด้วย
ที่หลายคนอาจนึกไม่ถึงก็คือ ที่นี่ยังมีจุดบริการซ่อมและให้เช่าจักรยาน Fietsambassade ซึ่งอยู่บริเวณลานจอดจักรยานใต้อาคาร บริการที่ไม่เกี่ยวกับห้องสมุดโดยตรงแต่ร้อยรัดเข้ากับความเป็นอยู่ของคนในเมืองเกนต์ เมืองที่มีอัตราผู้ใช้จักรยานมากถึง 35 เปอร์เซ็นต์ (ข้อมูลปี 2018) และเป็นเมืองเจ้าภาพจัดการแข่งขันปั่นจักรยาน Velo-city 2024 อีกด้วย
ห้องสมุดประชาชน ขับเคลื่อนด้วยประชาชน
หัวใจสำคัญของภารกิจเดอ ครู้ก คือการมีส่วนร่วมจากชุมชน ห้องสมุดแห่งนี้จึงประสานมือกับประชาชน นักวิจัย และองค์กรในท้องถิ่น ทำโครงการพัฒนานวัตกรรมร่วมกันเพื่อตอบโจทย์ความต้องการของชุมชน พันธมิตรของห้องสมุดซึ่งใช้งานอาคาร เดอ ครู้ก ร่วมกัน อย่างมหาวิทยาลัยเกนต์และศูนย์วิจัย imec ก็ช่วยกันร่วมแรงกำลังในโครงการพัฒนานวัตกรรมต่างๆ ที่ขับเคลื่อนด้วยประชาชน โดยมีห้องสมุดเป็นผู้ช่วยอำนวยความสะดวกให้เกิดขึ้นจริง
ยกตัวอย่างเช่นโครงการ Comon ซึ่งเป็นการรวมกลุ่มกันของเหล่านักวิทยาศาสตร์ นักเทคโนโลยี และครีเอทีฟผู้ที่ใช้พื้นที่สำนักงานภายใน เดอ ครู้ก หรือเป็นประชาชนชาวเกนต์ พวกเขามุ่งมั่นจะพัฒนาเมืองเกนต์ให้ดีขึ้นและฉลาดขึ้นด้วยการใช้เทคโนโลยีมาเป็นส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหา เริ่มจากการรวบรวมความท้าทายต่างๆ จากการประชุมสาธารณะในห้องสมุด จากนั้นจึงช่วยกันระดมไอเดียหาทางแก้ไข ลองสร้างโซลูชันนั้นขึ้นมา และทดสอบด้วยกันกับชาวเมืองเกนต์ทั้งเมือง
โจทย์แรกของ Comon คือเรื่อง ‘การดูแลสุขภาพฉบับเข้าใจง่าย’ ประชาชนเข้ามาระดมไอเดียแนวทางแก้ไขแบบต่างๆ ส่วนนักศึกษาก็ช่วยกันสร้างโปรโตไทป์ที่นำไปทดสอบต่อได้ นักวิจัยพัฒนาผลิตภัณฑ์จากโปรโตไทป์ที่ใช้ได้ออกมา (เช่น สมาร์ตวอชต์ที่วัดและบันทึกค่าความเจ็บปวดเอาไว้)
แนวทางในการสร้างความร่วมมือนี้เองที่ทำให้เดอ ครู้ก สามารถเป็นศูนย์รวมชุมชนได้อย่างแท้จริง ไม่ใช่แค่คำพูดสวยหรูแต่แสนเบาหวิว
อิงกริด เวอร์ดองก์ (Ingrid Verdonck) ผู้ประสานงานห้องสมุดกล่าวว่า “ศูนย์รวมแห่งนี้เป็นทั้งพื้นที่ให้ได้หายใจ และเชื่อมโยงถึงกัน” นอกจาก เดอ ครู้ก แล้ว ห้องสมุดเครือข่ายในเมืองเกนต์อีก 14 แห่งที่มีความสัมพันธ์เชื่อมโยงต่อกันหมดต่างก็มีวิสัยทัศน์สอดคล้องกัน
อีฟ รุสโซ (Yves Rousseau) พนักงานสาขาเลดเดอแบร์ค กล่าวว่า “จริงๆ แล้วมันคือการสร้างความสัมพันธ์ที่แท้จริงกับผู้ใช้งานและชุมชน พยายามหาให้ได้ว่าพวกเขาต้องการอะไร และจัดหาสิ่งนั้นให้” หนึ่งในสิ่งที่ผู้ใช้ต้องการคือการเข้าถึงห้องสมุดได้นอกเวลาทำการ ซึ่งนั่นทำให้สาขาของรุสโซเริ่มให้บริการนอกเวลาในปี 2024 โดยการใช้แอปพลิเคชันและคิวอาร์โค้ด
บางทีความโดดเด่นของห้องสมุดแห่งอนาคตที่ชื่อ เดอ ครู้ก อาจไม่ใช่เรื่องเทคโนโลยีล้ำๆ จนเป็นภาพยนตร์ไซไฟ แต่คือการมองเห็นอดีต ปัจจุบัน และอนาคตจนทะลุปรุโปร่ง และรู้ว่าหัวใจสำคัญของการเรียนรู้วัฒนธรรมจากหนหลังและสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อวันข้างหน้าในแบบของตัวเอง ของคนในท้องถิ่น จะเกิดขึ้นไม่ได้เลย หากคนเหล่านั้นไม่มีโอกาสได้คุยกัน หรือแม้แต่เจอกัน
เดอ ครู้ก จึงกลับไปสู่รากฐานแห่งการสร้างสรรค์ทั้งปวง นั่นคือการเป็นห้องนั่งเล่นของไอเดีย และสนามเด็กเล่นของความฝัน เพื่อให้คนทุกเพศทุกวัยลุกจากหน้าจอ แล้วมาเจอกัน
by Martin Corlazzoli © Stad Gent-Dienst Toerisme
ที่มา
บทความ “De Krook Bibliotheek: A Library For All Of Us” (Online)
บทความ “Belgian library praised internationally as ‘library of the future’” (Online)
บทความ “Hidden Belgium: De Krook city library” (Online)
บทความ “Ghent: De Krook Library” (Online)
บทความ “Libraries for the future: Europe’s new wave of ‘meeting places for the mind’” (Online)
บทความ “How Public Libraries Are Building Community” (Online)
บทความ “How to Make Your Library Great” (Online)
บทความ “เก็นต์ Ghent ที่เที่ยว เบลเยียม เมืองสวยริมแม่น้ำ กับเสน่ห์อันน่าค้นหา” (Online)
บทความ “Community Building: For Modern Libraries, Bringing People Together Is Fundamental” (Online)
บทความ “New Library Design: Spaces That Connect, Cultivate, and Transform Communities” (Online)
บทความ “Ghent’s history and future with cycling” (Online)
เว็บไซต์ https://dekrook.be/en/
เว็บไซต์ https://www.cultuurconnect.be/en
