ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อำเภอบางละมุง ห้องสมุดในเมืองท่องเที่ยวที่ไม่เคยหลับใหล

120 views

8 mins

July 10, 2025

พัทยาอาจเป็นที่จดจำของนักท่องเที่ยวทั่วโลกในฐานะเมืองแสงสีริมทะเล แต่ในมุมลึกของชุมชนที่ซ่อนอยู่ภายใต้ความคึกคักนั้น ยังมีผู้คนธรรมดาอีกนับไม่ถ้วนที่อาศัยอยู่และดำรงชีวิตในแต่ละวัน ไม่ว่าจะเป็นนักเรียนในโรงเรียนท้องถิ่น พนักงานโรงแรม พ่อค้าแม่ค้าหาบเร่ ไปจนถึงผู้สูงวัยที่อยู่ในบ้านหลังเดิมมาทั้งชีวิต เมืองท่องเที่ยวที่ไม่เคยหลับใหลแห่งนี้ จึงไม่ได้มีเพียงผู้มาเยือน แต่ยังเต็มไปด้วยพลเมืองที่มีรากเหง้าและความต้องการทางการเรียนรู้เฉพาะตนเอง

ด้วยโครงสร้างของพัทยาที่เติบโตจากอุตสาหกรรมท่องเที่ยวเป็นหลัก การวางผังเมืองและการจัดสรรทรัพยากรด้านการศึกษาจึงไม่อาจเท่าเทียมไปทุกพื้นที่ การเข้าถึงโอกาสด้านการเรียนรู้ของผู้คนโดยเฉพาะในกลุ่มเด็ก เยาวชน และประชากรแฝงที่โยกย้ายเข้ามาทำงานในเมือง จึงอาจถูกบดบังโดยปัญหาพื้นที่ สภาพเศรษฐกิจ และการรองรับจากระบบหลักอย่างไม่เพียงพอ

ในพื้นที่เขตบางละมุงซึ่งอยู่ในรัศมีของเมืองพัทยา มีห้องสมุดประชาชนเฉลิมราชกุมารี ตั้งอยู่ในละแวกชุมชนเมืองเก่านาเกลือ ซึ่งเคยเป็นศูนย์กลางทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งหนึ่งของจังหวัดชลบุรี พื้นที่แห่งนี้เคยเป็นชุมทางคมนาคมและท่าเรือของการค้าขายทางทะเล เป็นบ้านของชาวประมงพื้นบ้านดั้งเดิม ความหลากหลายทางชาติพันธุ์และวัฒนธรรมของผู้คนในชุมชน ทำให้ห้องสมุดประชาชนแห่งนี้ต้องมีมากกว่าหนังสือและความเงียบ

ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อำเภอบางละมุง ได้รับรางวัลพื้นที่ต้นแบบด้านนวัตกรรมห้องสมุดและการส่งเสริมการเข้าถึงหนังสือจาก สถาบันอุทยานการเรียนรู้ เพราะเป็นหนึ่งในห้องสมุดไม่กี่แห่งของประเทศที่สามารถพัฒนาแนวคิดและรูปแบบการให้บริการอย่างสอดคล้องกับชีวิตจริงของผู้คน โดยไม่จำกัดอยู่เพียงการให้ยืมหนังสือ หรือรอคอยให้คนเข้ามาใช้บริการเท่านั้น แต่กลับกลายเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ทางปัญญาที่เปิดรับความหลากหลายทุกมิติ

ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อำเภอบางละมุง
ห้องสมุดในเมืองท่องเที่ยวที่ไม่เคยหลับใหล — Photo: ห้องสมุดเฉลิมกุมารี

ผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของห้องสมุดแห่งนี้คือ ว่าที่ร้อยตรีหญิง ปสุตา แก้วเขียว บรรณารักษ์ชำนาญการของห้องสมุด ที่ไม่เพียงมองเห็นปัญหาเชิงโครงสร้าง แต่ยังแสวงหาวิธีการใหม่เพื่อทำให้ห้องสมุดกลายเป็นของทุกคนโดยแท้จริง

ตัวอย่างหนึ่งที่โดดเด่นคือการพัฒนาแนวคิดเซียมซีเสี่ยงความรู้ ด้วยการร่วมมือกับวัดโพธิสัมพันธ์ แทรกเกร็ดความรู้เล็กๆ น้อยๆ ด้านสมุนไพรและสุขภาพลงไปในกระดาษเซียมซี เพื่อให้ผู้ที่มาเสี่ยงทายได้อ่านข้อมูลเสริมควบคู่ไปกับคำทำนาย ไอเดียนี้แม้ดูเรียบง่าย แต่กลับเข้าถึงหัวใจของผู้คนในชุมชนที่มีวิถีชีวิตผูกพันกับศาสนาและวัดวา เป็นการนำความรู้เข้าไปแทรกซึมอย่างแนบเนียนในจังหวะของชีวิตประจำวัน

เมื่อความคิดริเริ่มแรกประสบผลสำเร็จ ปสุตาและทีมงานจึงต่อยอดไปสู่กระดานสาธารณะที่เปิดให้ชุมชนสามารถเลือกหัวข้อความรู้ที่ตนอยากเรียน โดยแค่ใช้ปากกาวงหัวข้อที่สนใจบนบอร์ด และห้องสมุดจะจัดกิจกรรมอบรมตามความต้องการจริงของผู้ใช้บริการ โครงการนี้ช่วยให้ทรัพยากรและเวลาที่มีอยู่จำกัดของห้องสมุด ถูกนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์อย่างเต็มที่ เช่น การจัดเวิร์กชอปทำขนมปุยฝ้ายที่ชุมชนขอมาในช่วงตรุษจีน เพื่อให้คนในชุมชนสามารถสร้างอาชีพเสริมจากสิ่งที่ใกล้ตัว

ห้องสมุดยังพยายามรองรับกลุ่มนักท่องเที่ยวต่างชาติซึ่งเดินทางมายังพัทยาอย่างต่อเนื่อง ด้วยการจัดทำชุดความรู้และข้อมูลวัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นภาษาอังกฤษ โดยมีคิวอาร์โค้ดให้สแกนบนป้ายหรือแผ่นพับต่างๆ ทำให้ผู้สนใจสามารถเข้าถึงความรู้เกี่ยวกับวิถีชีวิตไทยได้ทันทีผ่านสมาร์ทโฟน ชุดความรู้ต่างๆที่ได้รับการแปลเป็นภาษาอังกฤษ จะมีทั้ง ข้อมูลสถานที่ท่องเที่ยวเเละแหล่งเรียนรู้ในอำเภอบางละมุง ความรู้เกี่ยวกับเมนูอาหาร เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ต้องการศึกษาวัฒนธรรมท้องถิ่นของไทย โดยสแกนคิวอาร์โค้ด แอปพลิเคชัน ‘สายการบินบางละมุงเมืองแห่งการเรียนรู้’ ผู้ใช้งานก็จะสามารถเข้าถึงฐานข้อมูลได้ทั้ง 2 ภาษา นับเป็นการผสมผสานการเรียนรู้กับเทคโนโลยีอย่างแยบยล

อีกหนึ่งความพิเศษของบรรณารักษ์คนนี้คือความสนใจด้านเทคโนโลยี ปสุตาได้ลงมือเขียนโปรแกรมพัฒนาระบบฐานข้อมูลและเชื่อมต่อเครือข่ายกับห้องสมุดประชาชนแห่งอื่นๆ เพื่อให้สามารถเข้าถึงคลัง E-book ร่วมกันได้ และยังมีแอปพลิเคชันที่ช่วยให้ประชาชนใช้งานได้สะดวกขึ้น นับเป็นการประยุกต์ใช้ดิจิทัลอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อขยายขอบเขตของความรู้สู่สาธารณะ

การที่ห้องสมุดแห่งนี้ตั้งอยู่ในเมืองท่องเที่ยวที่มีผู้คนไหลเวียนเข้าออกตลอดเวลา ทำให้แนวคิดเรื่องการเข้าถึงหนังสือไม่ได้จำกัดอยู่ในพื้นที่อาคารเท่านั้น แต่รวมถึงการสร้างความรู้ให้เคลื่อนไปตามผู้คนด้วย เช่น การทำห้องสมุดเคลื่อนที่ หรือกิจกรรมในชุมชนต่างๆ ที่ผลักหนังสือและความรู้ให้ออกมาอยู่นอกชั้นวาง โดยเน้นให้ความรู้กลมกลืนกับวิถีชีวิตแทนที่จะผลักให้ผู้คนต้องปรับตัวเข้าหาห้องสมุด

ผู้สูงวัยหลายคนซึ่งเคยรู้สึกว่าโลกของการเรียนรู้เป็นเรื่องของคนหนุ่มสาว กลับได้ค้นพบว่าพวกเขาเองก็ยังมีพลังและศักยภาพอย่างไม่น่าเชื่อ เช่น การฝึกทำงานฝีมือจากวัสดุธรรมชาติ การเรียนเย็บผ้า ปักผ้า หรือแม้แต่การใช้โซเชียลมีเดียเพื่อขายของ ทุกกิจกรรมไม่ใช่แค่ให้ทักษะใหม่ แต่เป็นการปลุกใจให้ผู้สูงวัยหลายคนกลับมามีเป้าหมายในชีวิตอีกครั้ง

วัยรุ่นและเด็กๆ เองก็ได้พบกับมิติใหม่ของห้องสมุดผ่านเกมสร้างสรรค์ กิจกรรมไอที หรือแม้แต่การร่วมผลิตสื่อ เช่น วิดีโอเล็กๆ ที่ถ่ายทอดเรื่องราวของชุมชนตัวเองผ่านมือถือ สิ่งเหล่านี้คือการสร้างความมั่นใจและเปิดโลกทัศน์ให้เยาวชนได้รู้ว่าพวกเขาไม่ใช่ผู้รับอย่างเดียว แต่เป็นผู้สร้างความรู้ได้เช่นกัน

ด้วยความร่วมมือจากหลากหลายภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นเทศบาล องค์กรภาคเอกชน โรงเรียน ชมรมผู้สูงวัย และแม้แต่กลุ่มแม่ค้าในตลาด ห้องสมุดประชาชนเฉลิมราชกุมารีจึงกลายเป็นศูนย์กลางทางปัญญาที่ไม่ได้อยู่แค่ในตึก แต่แผ่ขยายออกไปในชุมชนรอบข้าง เชื่อมโยงผู้คนต่างวัย ต่างเชื้อชาติ ให้รู้สึกว่าความรู้ไม่ใช่สิ่งที่อยู่ไกลตัวอีกต่อไป

ทุกวันศุกร์จะมีนัดหมายของกลุ่มผู้สูงวัยที่มาเจอกันเพื่อทำกิจกรรม ทั้งการปักผ้า ทำสบู่ หรือปรึกษาปัญหาสุขภาพจิต ทุกคนล้อมวงกันคุย บางครั้งก็ลงมือสร้างของใช้จากเศษวัสดุหรือซ่อมเสื้อผ้าเก่า ทุกการลงมือทำล้วนเป็นการสร้างคุณค่าในตนเองใหม่อีกครั้ง บางคนเริ่มมีรายได้จากของที่ทำขาย บางคนมีเป้าหมายในการมาที่ศูนย์เรียนรู้ทุกสัปดาห์ บางคนบอกว่าการมีที่ให้ไปทุกศุกร์ทำให้รู้สึกว่าไม่ได้โดดเดี่ยวอีกต่อไป นี่คือผลลัพธ์ที่ไม่สามารถวัดด้วยตัวเลข แต่สะท้อนด้วยแววตาและรอยยิ้มของผู้คน

ในพื้นที่ที่แสงไฟสว่างไสวตลอดคืน ในเมืองที่ไม่เคยนิ่งสนิท ห้องสมุดประชาชนเฉลิมราชกุมารี บางละมุง เป็นทั้งที่พักใจ เป็นเวทีของความคิด และเป็นพื้นที่แห่งการเริ่มต้นเล็กๆ ที่ใครหลายคนใช้ก้าวออกจากความโดดเดี่ยว ความไม่มั่นใจ หรือแม้แต่ความไม่รู้

เพราะความรู้ที่แท้จริง ไม่ได้อยู่แค่ในหนังสือบนชั้น แต่เกิดขึ้นเมื่อผู้คนกล้าที่จะเปิดใจ และห้องสมุดที่ดีไม่ใช่แค่ที่เก็บหนังสือ แต่คือที่ที่เก็บความหวังของผู้คนไว้ด้วยกัน