ลองจินตนาการว่าเรากำลังเดินอยู่ในเมืองเคมบริดจ์ ประเทศอังกฤษ แล้วเจอป้ายกลมๆ สีเหลืองสด เขียนว่า “จงกระโดดลงไปในแอ่งน้ำทุกแห่ง” (Every puddle must be jumped in.) ที่เขียนโดยเจ้าหนูแฮร์รี่ วัย 2 ขวบ สิ่งนี้ไม่ได้เป็นประโยคคำสั่ง แต่เป็นข้อความ ‘ชวนเล่น’ ที่ปลุกความเป็นเด็กในตัวเราให้ตื่นขึ้นมาอีกครั้ง
นี่เป็นหนึ่งในผลงานของ Cambridge Playlaws โครงการศิลปะในพื้นที่สาธารณะซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่าง สภาเทศบาลเมืองเคมบริดจ์ (Cambridge City Council) กับ Cambridge Junction กิจการเพื่อสังคม (Social Enterprise) ที่สนับสนุนงานด้านศิลปะและการแสดง ที่ต้องการเปลี่ยนทั้งเมืองให้กลายเป็นสนามเด็กเล่นของคนทุกวัย เพื่อเชื่อมโยงให้คนในเมืองกลับมามีกิจกรรมร่วมกันผ่าน ‘การเล่น’ ด้วยการออกแบบกิจกรรมเสริมสร้างประสบการณ์ที่สนุกสนาน ควบคู่ไปกับการจัดแสดงงานศิลปะในพื้นที่สาธารณะ โดยมีผลงานที่โดดเด่นคือ ‘กฎ (ชวน) เล่น 10.6 ป้าย’ และ ‘Playbox’
“ทำไมถึงชื่อ กฎ(ชวน)เล่น 10.6 ป้าย?”
ใช่ คุณอ่านไม่ผิดหรอก ในบริเวณใจกลางเมืองนี้ จะมีการติดตั้งแผ่นป้ายจำนวน 10 ป้ายที่อ่านได้สมบูรณ์ และมีอีก 0.6 ป้าย ที่อ่านได้ข้อความได้เพียงบางส่วน เพราะติดอยู่ตรงบริเวณสุดขอบถนนพอดี ทั้งนี้เป็นการ ‘เล่น’ กับตัวเลข 106 เพื่อสื่อถึงเงินระดมทุนสำหรับการพัฒนาชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากการพัฒนาโครงสร้างในเขตเมืองและชนบทตามกฎหมายมาตรา 106 จึงมีการติดตั้งป้ายกฎ (ชวน) เล่นต่างๆ ครอบคลุมพื้นที่ภายในรัศมี 2 กม. จากจุดศูนย์กลาง คือ วอร์เรน โคลส (Warren Close) ใกล้กับสถานีรถไฟ
แม้ป้ายเหล่านี้จะหน้าตาคล้ายป้ายกฎระเบียบที่เราพบเห็นในสวนสาธารณะทั่วไป แต่ภาษาบนป้ายกลับเป็นกันเอง ขี้เล่น และชวนคิดมากกว่าการออกคำสั่ง อีกทั้งยังมีบางป้ายที่ออกแบบด้วยอักษรเบรลล์และภาษาอื่นๆ อยู่ในพื้นที่ซึ่งไม่คาดคิด เช่น บนเสาไฟ ในกระถางต้นไม้ อยู่บนรั้ว หรือแอบวางไว้ที่หัวมุมตึก และบางป้ายก็เล็กมากจนต้องเข้าไปอ่านใกล้ ๆ บางป้ายตั้งใจให้อยู่ในระดับสายตาเด็กๆ ความหลากหลายนี้เองซึ่งเชิญชวนให้ผู้คนที่ผ่านไปมาต้องคอยสังเกต และหยุดดูด้วยความตั้งใจ
ตัวอย่างข้อความ ‘ชวนเล่น’
🔵 ลองทักทายนกตัวแรกที่คุณเห็น (Salute the first bird you see.)
🔵 ลองก้าวกระโดด (Make big strides.)
🔵 เล่นสเก็ตบอร์ดเป็นท่า 360 flip (Can you do 360 flip?)
ป้ายเหล่านี้ ชวนให้เราสร้างความสนุกอย่างง่ายๆ ด้วยการกระโดด ขยับ ยิ้มแย้ม ไปจนถึงการลองทำอะไรที่ปกติไม่ค่อยได้ทำ เช่น การมองคนแปลกหน้า หรืออาจจะยอมทำอะไรที่เสี่ยงตัวเปียกบ้างเล็กน้อย เป็นการใช้ความคิดสร้างสรรค์ผสานกับการออกแบบเมือง เพื่อให้ผู้คนหยุดพักจากความเร่งรีบในชีวิตประจำวันและหันมาเล่นสนุกกันมากขึ้น
นอกจากกฎ (ชวน) เล่น ยังมี Playbox ซึ่งเป็นตู้คอนเทนเนอร์ขนาด 20 ฟุตที่บรรจุกิจกรรมสนุกๆ ไว้มากมาย โดยตั้งใจให้เป็นพื้นที่ เล่นสนุก ของทุกคน เพื่อจุดประกายจินตนาการ เพิ่มสีสันแห่งชีวิตและสร้างความสุขให้เกิดขึ้นในสังคมอีกครั้ง
เบื้องหลังความสำเร็จของกิจกรรมเหล่านี้ ไม่ได้มาจากศิลปินคนเดียว แต่เกิดจากการทำงานร่วมกันของนักเรียน เด็กๆ และคนในชุมชน ที่เห็นความสำคัญของการเปิดพื้นที่ให้ผู้คนได้ออกแบบ ‘กติกาแห่งความสุขร่วมกัน’ ทุกป้ายจึงเปรียบเหมือนเสียงสะท้อนของความทรงจำร่วม ความหวัง และความรู้สึกปลอดภัยจากการเล่นของเราในวัยเด็ก
มากไปกว่านั้นคือการที่เราได้ลองตั้งคำถามกลับไปยังสิ่งที่เรียกว่า ‘กติกาสาธารณะ’ ว่าแท้จริงแล้ว มันควรเกิดขึ้นจากใคร? ป้ายคำสั่งในเมืองส่วนใหญ่มักออกแบบมาเพื่อควบคุมหรือห้าม เช่น ห้ามนั่ง ห้ามเล่น ห้ามเดินเข้า แต่ป้ายที่ตั้งกติกาแบบ Cambridge Playlaws กลับเป็นข้อเสนอที่เปิดกว้าง เป็นกันเอง และเชิญชวนให้คนมามีส่วนร่วม โดยที่ไม่ได้ลดทอนกฎระเบียบ แต่สร้างสรรค์กฎระเบียบนั้นในรูปแบบใหม่ ที่มุ่งเน้นสร้างความสัมพันธ์ ความไว้วางใจ และความเป็นมนุษย์ ให้ผู้คนได้สัมผัสร่วมกัน
การเรียนรู้จึงไม่ได้จำกัดแค่โรงเรียนหรือสถานศึกษา แต่เกิดขึ้นได้ทุกที่หากพื้นที่นั้นได้รับการพัฒนาและออกแบบให้เป็น ‘พื้นที่ปลอดภัย’ ซึ่งไม่ว่าใครก็สามารถเป็นตัวเองโดยไม่ต้องกลัวคนอื่นตัดสิน กล้าคิดนอกกรอบและทดลอง ‘เล่น’ ได้อย่างเต็มที่
เพราะจุดเริ่มต้นของสังคมแห่งการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ อาจเกิดขึ้นจากบนทางเท้า ริมถนน หรือหน้าป้ายเล็ก ๆ ที่เขียนว่า
“ขอแค่เล่น ก็เท่ากับเรียนรู้แล้ว”
ที่มา
เว็บไซต์ Cambridge Playlaws (Online)
เว็บไซต์ Playful Anywhere (Online)
บทความ “Cambridge playlaws project” จาก cambridge.gov.uk (Online)
